Dr. Zorab Aloian

 

Dema rewenbr kevirek j ranakin

 

Raporta Dr. Zorab Aloian li ser Konferansa Milanoy,

16-18 Hezran, sala 2006an

 

Ramangr tal y navdar Niccolo Macchiavelli dinivs: Dema rewenbrn din nikarin kevirek j ji erd rakin, nivskar near dimne, peyva xwe bibje. Nivskarn di hembza PENa Navnetewey de sal li bin perdeya Navenda PENa tal bi alkariya UNESCO li bajar Milanoy civnek derbas kirin. Ev berdewamiya Konferansa sala par li Veneziyay ya li ser babeta terror nivsn b. V car Navenda PENa Kurd j cih xwe di Konferans de girtib.

 

Amadekarn Konferans

Koma Mafn Mirovan ji bo Nivskaran ya Navenda PENa tal barn amadekar daray hildab ser miln xwe. Serok PENa Navnetewey birz Jiŕi Grua [bi kurd t xwendin wek Irj Gra], Seroka Komteya Nivskarn di Zndanan de sitiya Karin Clark ji Navenda PENa Alman Endam Komteya Birvebir ya PENa Navnetewey yek ji birvebirn Komteya Nivskarn di Zndanan de birz Eugene Schoulgin bi bedarbna xwe giraniya Konferansa Milanoy tekez kirin. L bel hem karn berbiav bi serpertiya Serok Navenda PENa tal birz Lucio Lami, Serok bea tal ya NESCO birz Giuseppe Puglisi bi taybet Sekreter Git y Navenda PENa tal birz Emanuele Bettini hatibn gerandin. Hjay gotin ye, ku amadekar li ser asteke bilind b bedarn Konferans di war teknk de h tengas nekiandin. Wergerandina bi s zimann ferm yn Konferans tal, nglz firans hema bibjin b kmas b: Xuya b, ku wergr pisporn pey xwe bn. Ji ber v yek danstandin hem di civnan de, hem j di dema bihnvedan ger de xwe babet bn.

 

Cih Konferans

Li bajar Milanoy, dil and aboriya Bakur taliyay, gelek avah ji bo civnn giring deriyn xwe vekirne. Konferansa mijara gotin di eywaneke Navenda Kongreyan ya bi nav Palazzo delle Stelline de, di nv bajr de, derbas b. Di heman Palazzo delle Stelline de nivsngeh Yektiya Ewropay rxistinn din hene. Cih gotin ye, ku di dema xwe de ev avah mal Dra Katolk b li wir goegr dijiyan. L niha ev ji bona kombneweyn navnetewey t bikarann: Xebatkarn w bi rengek professiyonel, bi zanna hem zimann gewre yn Rojavay (nglz, firans, ispan, alman) pwaziya mvanan dikin.

Bedarn Konferans

5 nivskarn, ku ji zordariya dewletan hatine andin, di Konferans de rista sereke dilstin li ser Ramana Azad, Desthilata Siyas Terrorzm serboriyn xwe yn derdedar ngar dikirin: 

Mainat Kourbanova (Komara Autonom ya eenistan, Rsiya),

Jorge Luiz Arzola (Kuba),

Marwell Sibanda (Zimbabwe),

Murat Belge (Komara Tirkiy)

Qing Zhou (Komara Gel ya n).

Her weha nnern 30 Navendn din saziya ICORN (International Cities of Refuge Network, ango Tora Navnetewey ya Bajarn Penaberiy) di civn de gotar pk kirin yan di raberznan de nrnn xwe bi lv kirin. B guman, ne hem nner wek hev radihitin mkrofon yan li ser pirsn rojev li dervey civn dipeyvn. Bi dtina min, elengtirn navendn netewey yn PEN li Milanoy ev bn: Bask, Kolombiya, Frans, Hong Kong, Macar, Hind, Nigeriya, Lixtentein, Norwec, Swsr Romand (Frans), Swsr tal Tirk. Hjay gotin ye, ku mvandarn tal gelek rmeta Kurdan digirin heta b zanebn yan bi mebest bi ferm Navenda me wek Navenda PENa Kurdistan ragihandin. Di hem belgenameyn Konferans de bi tal weha hatib nivsn Zurab Aloian, Segretario P.E.N. Curdistan. Pitre gelek bedarn din j Navenda me wek Navenda PENa Kurdistan bi nav dikirin. Ez p gelek anaz bm metelokeke Rsan dikete bra min: Bi lvn we mirov erbet vexwe! Bi d Konferans re ez bi Serok Navenda PENa Kurd birz Dr. Zerdet Haco nner Navend li Bar birz Abdilrehman Neqbend re li hev hatin, ku

belk em tbikoin nav Navenda xwe li gor pniyara taliyan biguhrin. Ango ne dr e, ku rojek em dewsa Navenda PENa Kurd gotina Navenda PENa Kurdistan er bikin.

Bi taybet du bedarn Tirk hjay bibrann ne: Nivskar navdar birz Murat Belge parzer sitiya Oya Aydin. Herdu bedarn Tirk bi dilgermiyek kospan dibirin bergiriya saz, kesayet gel Kurd dikin. Wek mnak, birz Murat Belge li Stenbol, li kuder ew serok bea wjey di Zanngeha Bilgi de ye, gelek alak, konferans danstandinn giring di derbar tevkujiya Ermeniyan areseriya pirgirka Kurd de bi r xistine. Ji ber v helwst doz li dij w b rawestan tn vekirin. Sitiya Oya Aydin endama Baroya Dadmendn Njen ya Tirkiy ye nemaze parzvaniya Egitim-Sen kiriye. W bany li ser bingeha qannn Tirkiy peymann navdewlet rexne li dadgehn Tirkiy kirin.

Siyasetmedarn tal apemeniya herm di civn de gelek hevpeyvn avpketin kirin. Min j raya Kurdan ji bo radiyoyeke herm ekere kir: Kurd bi hezaran salan li ser xaka xwe dijn, dest navjin mal hebna Tirk, Faris Ereban bi ten dixwazin jiyana xwe li gor ziman anda xwe ge bikin. Kurdistana yekgirt, ben Kurdistan yn konfederal yan federal di nav dewletan de yan j xweseriya herm ev hem rewa gengaz in. L bila p danstandinn atiyane r li ber areseriy vekin. Ya sereke ev e, ku maf ziman, and, siyaseta azad atiy ji hem aliyan ve werin pejirandin.

 

Gotinn Bijarte yn Peyamdarn Konferans

Serok Navenda PENa tal birz Lucio Lami: Me sala par Koma Mafn Mirovan di PEN de damezrand em tucaran xebata xwe ji bo mafn mirovan bi git mafn nivskaran bi taybet ranawastnin Em rind dizanin, ira nnern dewletn demokratk carinan pita rejmn nedemokratk digirin: Ji ber qenciyn dplomatk abor tirsa, ku ew rejm zirar bidin wan. Ev durtiya mezin bi xwe dibe prenspa navnetewey. Wek ji bo hem nexweiyan, divt ji bo v nexweiya giyan j areseriyek b dtin. Di ser de divt raya git tomeriya siyasetmedarn Rojavay bipejirnin, ku mafn mirovan gerdn ne ji bo her dewletek her neteweyek ba in.

Nner aredariya Milanoy: Di serdema teknolojiy de siyaset beeke desthilata xwe radest aboriy dike. L ji bo aboriy berjewendiya bazirganan mafn mirovan pirseke bingehn nne. Ne behet ye, ku bi end changer (globalzasiyon) bi p dikeve, bi hind azad t piguhkirin. L azad ne mal e, ne alaveke bazirganiy ye, ne j xwestekeke njeniy ye. 

Azad di krayiya and derniya mirovan de cih girtiye nabe, ku mirov v pdviya pskolojk binp bike.

Serok PENa Navnetewey Jiri Grua: Nivskar bi xwe desthiltdar in, desthlata wan azad ye. Kes ku terror dike, nikare bi nav Xwed mirovn bguneh bikuje. Ji bo siyseta b terror divt dewlet azad bin raman azad be.

Seroka Komteya Nivskarn di Zndanan de sitiya Karin Clark: Em nikarin areseriyek ji bo Neteweyn Yekgirt peyda bikin. L di dest nivskaran de gul hene, ev gul bi stir ne. Bel, bi van sitriya em dikarin berhingarn azadiy binin Li Tirkiy qann dibe berevajiy xwe: Dewsa ku mafn mirovan biparze, qannn Tirkiy tevkujiya li dij Ermeniyan yan pirsgirka Kurd bdeng dikin... Almaniya penaber daye gelek nivskaran PENa Alman di v war de dikare serbilind be.

Eugene Schoulgin, Endam Komteya Birvebir ya PENa Navnetewey: Ji ber wneya re sp di gelek dewletan de azad t qutkirin... B raman azad tirs dikeve nav gelan ew xamo dibin... T bra min, gava 11 lon b, ez li Stenbol bm. Min televziyon vxist di hem kanalan de serlekern Tirk bi ry razby diaxivn digotin: Hem terrorst dijmin in i El-Qayde, i PKK Bi mejuyn wisa, ten ryek ji bo desthilat dimne: Rya hza esker, b rzgiritna dad, qannan, mafn mirovan, azadiya raman.

Flosof mvan y tal Carlo Sini: Azadiya nivsn belawkirina nivsn t v watey, ku bawer nrn dikarin bne guhartin. Desthilatdar j pir caran bawer nrna hey diparzin. Ev dibe sedema ewsandina ramana azad kesn, ku ramana azad bi qelem dikin. Rast ji du bean pk t: Peydakirina rastiy selimandina rastiy. Ev herdu be bi hev re girday ne, l dsan j ji hev cuda ne. Selimandina rastiy bi xwe pvajoyeke dr dirj e nivskar di v pvajoy de rista mezin dilzin. Kesn desthilatdar hez dikin, ku rast peyda nebe eger peyda b j nebe belay ser wan. Rastiya selimand - wek av ye, wek masiyan dile, nerm e, t guhartin lewma balk e. Kesn, ku dinivsin nivsan belaw dikin, ev kar balk dane ber xwe. L bel divt ba b zann, ku encama kar nivskaran ji mirovn din re dimne. Mna jiyan: Wateya jiyana me ji kesn din re dimne. Ango nivsna tkstek wek derbaskirina jiyanek ye Gava em bawer dikin, ku nivskar divt b parastin, em bawer dikin, ku wjeya hey nifn n ava dike heyama teze diafirne.

Carlo Montaleone, endam PENa tal mamostey antropologiyay: Eger di er de kesek li dij te be, hebna w zayeleya hebna te ye. 22 roj bi d 11 lon re derbas nebn, Noam Chomsky hukumeta Amerkay agahdar dikir: Eger Hn danstandina bi Bin Laden re red bikin, Misilman w bibjin, ku hza Bin Laden ji ya Amerkiyan mezintir e. Ji ber v yek nabe, ku aliyek er kjan er dibe bila bibe bi ten bibje em. Aliy din j heye ev yek titek objektv e. Titek din j objektv e: Mirov amade ye ji bo nasnameya xwe bimire. Ji lew re atiya dirjxayan li ser bingeha rzgirtina nasnameyn din, nrnn din tgihitina meremn neyaran ava dibe.

Maxwell Sibanda, nivskar ewsand ji Zimbabway: Temen jiyan y asay di welat me de 39 sal in. Ez d 40 sal me, ango divt ez bextewar bim. L zordariya ku min di 12 lona sala 2003an de dtib, heta niha di ber aven min de ye. Polsn Zimbabwe dergehn avahiya rojnameya me Daily News iknandin, li me xistin, xvjimar (komputer) xerab kirin ber rojnamevanan dan. Armanca wan bi ten avtirsandina rojnameya opposzioyn b, ne titek din.

Tsering Tharchin, endam Navenda PENa Nivskarn Tbet li Dervey Welat: ekn Tbetiyan tunene, arta me tuneye, em bi ten tika dikin, ku n bi me re rnn. L bel carinan desthilatdar bi suc xwe dizanin naxwazin bi kesn li himber wan re bipeyvin. Baweriya wan bi axavtinan nay, baweriya wan bi ek art t.

 

Danstandinn ber li dervey Konferans

Konferans bi xwe rojek di 17.06.2006an de kiand. Rojek ber va hevbe roja dawiy gera li bajr cih girtin. Di van rojan de di navberan de nner mvan diketin gengeeyn cihreng: Hinde ji wan wjey bn hinde ji wan bhtir siyas bn. Ew hem bi av Kurdek dikarin bne nirxandin.

Ji bo nimne, helbestvann tal bandora xwezay li ser helbest goftigo dikirin. Alfredo Bianchini, Sergio Perosa, Carlo Sgorlon yn din bi mnakan irove dikirin, awa Deriya Navn helbesta Veneziyay ya vekir bdaw rewa kir, awa iyayn Bakur taliyay di helbestn herm de axn watey 

zayeleya mnakn folklor anne hol awa detn taliya Navn di nav helbest de ahenga jiyan mirin helbestn l lar dizn. W balk bya, eger rexnegirn Kurd j helbesta me ya klask zargotina me ya azad bisprin sirta Kurdistan. 

Yan irove bikin, ka gelo nezelalbna wjeya me ya havbn bi v xwezaya xerb ve girday ye: Ji xwezaya, ku jin mrn Kurd pitrast nake?

Nivskar berhevkar wjeya n Zhou Qing kovarek derdixe t de rexnegir wjener bi ten li ser tkstn devik radiwestin: Wjeya devik irovekirina drok ji aliy gel ve (ango awa gel nexwendewar byern drok bi lv dike). Nav kovar j gelek bala min kiand: Muzeuma Droka Devik (bi nglz The Museum of Oral History). Bi baweriya min, di rewa me Kurdan de kovareke ji lkolnn li ser tkstn devik pkhat w nirxa anda kurd berz bike.

Sekreter Navenda PENa Swsr Romand (ango Firans) birz Zeki Erga, y ku bi koka xwe Yahdiyek Tirkiy ye, bi ern basa danstandinn xwe digel nnern Navenda PENa Kurd sitiya Brvan Dosk birz Sedat Yurtda dikir. Bi gotina w, birz Sedat Yurtda ba bi xirecira Tirkiy dizane Brvan Dosk j re ba zelal kirib, awa hukumeta Kurdistana Bar bi awayek zrek xwe ji aloziyan dr digire mla xwe dide ser pkevtinn and abor.

Sekretera Git ya Navenda PENa Macar sitiya Zsfiya Dobozy em hev hna ji Budapet nas dikin bi fireh basa rmetgirtina xebata PEN ji aliy hukumeta Macaristan ve kir. Pit ftbol dewleta Macar alkariya here bi hz dide saziyn nivskaran bi git Navenda PENa Macar bi taybet. Balk e, ku li Macaristan bi hezaran nivskar hene, l bi ten 280 endamn PEN ne. Bi gotina sitiya Dobozy, ev nivskarn, ku dixwazin kar navnetewey dplomas bikin, dibin endamn Navend. Mnak: Nivskarn endamn PENa Macar bi hev re civnan amade dikin welat xwe digel dab nertn xwe yn and (ber her tit mzk) nan nivskarn ne-Macar dikin. Eger em li gor rewa Kurdan nzk v pirs bibin, diviyab, ku endamn me li Bakur Bar bi xwe li ser nav PEN nivskarn ji dewletn din li Kurdistan pwaz bikirana ew bi strann geler xwarina kurd bidana nasn. Em li ser danstandinn rewa dinavbera PENa Kurd Macar rawestiyan gihitine v encam: Eger herdu navend nv mesref hildin ser xwe, em bikaribin yan li paytexta Macaristan Budapet yan ji li gund Macar bi nav Kurd civneke wjey amade bikin. Hjay gotin ye, ku ev gund li Bar Macaristan ye di dema xwe de li wir Kurdn, ku bi Osmaniyan re hatibn, diman. Heta ro nitecihn gund ji xwe re dibjin kurd.                

Birz Dr. Dauji Gupta ez agahdar kirim, ku di sala 1933an de nivskarn Zerdet ji Hindistan bi serpertiya sitiya Sophia Wadia Navenda PENa Hindistan damezrandin. Heta ro j endn Zerdetiyn Hindistan di Komteya Birvebir ya v PEN de dixebitin. Lewma niha serok PENa Hind birz Dr. Dauji Gupta dixwaze sipasiya wan bike ji bo Zerdetiyn Hindistan titek rmetgiran amade bike. Birz Dr. Dauji Gupta digel endamn xwe yn Zerdet axivb wan j re got, ku ew dixwazin projektek yan konferansek bi zdiyan dnn din yn Kurdistan re bikin. Babet dikare dn andn ar bin. Ev raman dikare li Hindistan, li Kurdistana Bar yan li Ewropay miyaser bibe.

Endam Navenda PENa Bask birz Edorta Jimenez li ser daxwaza min rewa parastin standartkirina ziman Baskan bi ron kir. Li gor agahdariya w, axavtvann hem zaraveyn Baskan bi hev re kar dikin zimanek hevbe ava dikin. Ji 3 mliyon Baskn Firansa Ispaniyay ro bi ten 900 hezar kes bi ziman xwe dipeyvin. Ji bo ku ev ziman tk nee, rewenbrn Baskan li hev hatine, ku ber her tit genc fr ziman, and wjey bikin. Bi hizra birz Edorta Jimenez, eger ciwann Baskan rza ziman xwe bigirin giraniya xwe bidin anda netewey, w dem hem zarokn wan, hem j d bavn wan ji Baskbna xwe danakevin. Ne dr e, ku ev konsepta rewenbrn Bask di war yekkirina zaraveyan perwerdeya nif genc ji bo me Kurdan dikare bibe ders.

Sekreter Navenda PENa Hong Kong birz Shiu Bong ragihand, ku dema rewenbrn n diin welatn din, ew bi kray fr ziman, drok wjeya wan dewletan dibin, l wek prensp bi ziman xwe diafirnin ji bo wjaya xwe kar dikin. B guman, cudayiya di navbera Kurd niyan de i dibe bila bibe, l ev helwst hjay pesnn jidil e.

 

Pniyara Dr. Zorab Aloian li ser nav Navenda PENa Kurd dengvedana w

Tksta, ku min ji bo Konferans amade kirib ya ku di malpera Navenda PENa Kurd de bi nglz ispan dikare b xwendin, w ji aliy PENa tal ve di pirtka gotaran de bi tal nglz - b weandin. Hem Navendn amade w v pirtk werbigirin. Lewma di axavtina xwe de min tksta xwe dubare nekir. L bel min bala mvanan kiande ser s xalan:

1) Dilpakiya rewenbrn ji neteweyn serdest ji bo atiy gelek giring e. Cih keyfxweiy ye, ku birz Murat Belge sitiya Oya Aydin bi xwe Tirk in ji bo mafn Kurdan xwe dixin nav meydana metirsiy. Xwezil hejmara kesn weha di nav Tirk, Faris Ereban de zdetir bya.

2) Gelek dewletn chan qannan derdixin di wan de terror irove dikin. Saziyn navnetewey j mna Yektiya Ewropay lsteyn saziyn terrorst diwenin. L cih gotin ye, ku di qada navnetewey de irovekirineke hevbe li ser terror tuneye: Ne di peymann navnetewey de, ne j ji aliy saziyn mna Yektiya Ewropay, Neteweyn Yekgirt yn din ve nay birzkirin, trror i ye terrorst k ne. Wate, di war navnetewey de lsteyn saziyn terrorst hene, l bigneha qann ji bo van lsteyan tuneye. Ango her rxistinek bi kfa siyasetmedaran b irovekirina dadmend diakre wek hzeke terrorst b binavkirin.

3) Ji ber v tevliheviy, ez wek Sekreter Navenda PENa Kurd ji Komteya Nivskarn di Zndanan de ji amadekarn Konferans yn PENa tal daxwaz dikim, ku bila saziyn nav-terrorst dtina xwe ji me re ekere bikin. B guman, PENa Navnetewey nikare pwaziya alakvann van rxistinan bike, l kesn rewenbr, ku nzk br bonn wan in, dikarin ji raya git re chanbniya xwe diyar bikin. Ne pwst e, ku PENa Navnetewey van gotinan bipejirne, 

l bila maf axavtin ji wan ney standin. Bi v away ez fikira Carlo Montaleone, y ku ber min axivb, zanay navdar Noam Chomsky ji bo PEN konkret berbiav dikim. Wan ciwamran gotib, ku b danstandinan digel dijiminan pirsgirk areser nabin: Eger dewletek yan koma dewletan bixwaze areyan b rxistinn eleqedar areser bikin, ew tk biin.

Bi gotineke din, min ji PENa Navnetewey xwest, ku rewenbrn nzk rxistinn qedexekir, bne civnn PEN nrna xwe pk bikin.

 Gelek nnern Navendn PENn netewey bi ern ev pniyar nirxandin: Lixtenteyn, Tbet, Macar, Bask, Swsr Ital Hind. Nnera Navenda PENa Norwec sitiya Elisabet W. Middelthon di Konferans de weha axiv: Em bi her away pitgiriya v nrna nivskarn Kurdistan bikin. Seroka Komteya Nivskarn di Zndanan de sitiya Karin Clark ji Almaniyay j soz beln da, ku ew pniyara min radest PENa Navnetewey li London UNESCO bike.

 

Encamn Konferans ji bo Navenda PENa Kurd

Eger em hem danstandin raberznan bidin ser hev, em encamn v Konferans weha bi rz bikin:

1) Navenda PENa Kurd tkiliyn xwe yn navnetewey xirttir dike;

2) Gotara Sekreter Navneda PENa Kurd d b weandin;

3) Pniyara Navenda PENa Kurd li ser goftigokirina breweriyn rxistinn, ku navn terrorstan li wan e, bi ba hate nirxandin w bibe mijara PENa Navnetewey;

4) Serbor xebata wjenern din (n, Bask tal) dikare bi kr Kurdan b;

5) Danstandinn berbiav di war wjey, siyas and de digel Navendn PENa Hindistan, Macarsitan, Lixtenteyn yn din rewa ne niha her tit di dest endamn Navenda PENa Kurd xrxwazn v saziy ne;

 

Tbniya daw

Dema ez ji taliyay vegeriyam Bremen min malpern Internet vekirin, min ji n ve rewa Navenda PENa Kurd PENn din hevber kir. Nnern PENn din xwebawer in ji neteweyn xwe pitrast in. Belk ji bil Poloniyay, li kuder rza PEN hebek nizm e, Navendn PENn netewey di welatn xwe de tn hezkirin. Siyasetmedar rewenbrn dewletan yarmetiya xebata PEN dikin bi v yek smay neteweyn xwe di avn xelk de bedewtir dikin. PEN saziyeke dplomatk e PENn netewey di rya dplomasiy re anda xwe bi biyaniyan didin nasn. Min li Milanoy bi xemsar texmn kir, ku Kurd li vir j li paiya ko ne: Ev dijminatiya li himber Navenda PENa Kurd bikkirina rista w ya navnetewey diyardeya nexweiya dern ye.

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org