Dr. Zorab Aloian

 

Tbniyn li ser Kurdan Sriy

 

Hebna mirov Kurd ji v baweriy t, ku nitimana w ber bi azadiy ve die. Lewma maf her Kurdek, i li welt, i li xerbiy, heye, ku ew nzk rewa Bar-Rojavay Kurdistan, mna her beeke din, bibe. L bel, Kurd li Sriy xwed drokeke dr dirj in ev droka han ne ten bi Bar-Rojavay ve girday ye. Lewma ez dixwazim bi cureyek kurt nrnn xwe li dor Kurdan di pvajoya guhartinn Sriy de bi rz bikim. Nrnn Kurdperweran ne belge ne, ne j peyvn pxemberan in: Ew li ser koka omidiy n dibin.

 

Hebna Sriy

Herma bi nav Sriye ji serdema Imperatoriya Romay de ketiye ferhenga siyas. Komara Ereb ya Sriy ya royn dewleteke xwezay nne, nke ew ne ji dab nerta drok t, ne j ji ya netewey (berwelat Ereban nagihije snorn Sriy). Ev dewleta destkir ji aroveya bingeha xwe derketiye: Navendn Xaparzan yn Dema Navn - mna Laziqiya, Heleb Dmeq - ne di destn Xaparzan de ne. Zimann aram kurd, yn ku bi hezar salan li ser xaka Sriya royn li kleka hevdu dijiyan, zimann ferm nnin. Li dervey snorn kevinare yn Sriy hermn giranbuha mane: Dewletn Urdun, Lubnan Israyl, nvdewleta Filestn devern Iskendern Msil. Herweha herma Dr ez-Zor e bbext, di war zarav erdngar de, bhtir bi ser Iraq ve ye. Ev Sriya, ku em dibnin, ten bi xra deologiya Beesiyan dikare wek dewlet bimne. Gelo eger Beeszm birvebirn wan li Sriy ji aliy esker ve j tk bie, w i p b? Snorn kelevaj, serkeftina zimanek biyan (ereb), lawaziya bingeha netewey, desthilatdariya hindikahiyeke dn guhartina mayeya keya Kurd ev xaln binavkir hebna Sriy dixin bin pirs gumanan. Belk dewleta Sriya ji xerteya Rojhilata Navn nay rakirin. L dsan j ne rewa ye, ku weyeke n ji bo Sriy ney xwestin. awa Henry Kissenger bi ekere digot, av nift titn wisa girng in, ku nabe ew li bin kontrola Ereban bimnin.

 

Federalzim wek Paeroja Sriy

Herend nv gel Sruiy Erebn Sunn bin j, naveyn civakn din rya federaliy rewa dikin. Di v pvajoy de rola Kurdan gelek mezin e. Berpirsiyariya hzn siyas rewenbr yn Kurdan ev e, ku ew basa s hermn Bar-Rojavay bikin v babet txin rojev. Hd-hd, gav bi gav, divt ev herm wek yekneyn federasiyona Sriy werin dtin. Ev hers yekne divt autonom bin, bi du zimann ferm birve biin (ji bo ikestina tirsa Erebn wir) pwendiyn xurt di navbera xwe de ava bikin. Bi v away, pit demeke pwst, ev hers herm dikarin xwe bikin yek. Bi gotina din, ev formeya federasiyon, ya ku Paul Bremer ji Kurdn Bar re pniyaz kirib ya ku hatib redkirin, ji bona Kurdn Sriy w  gelek ba bya.

Bguman, federalzim w yekneyeke Elew j bixwaze. Bel, ne gengaz e, ku ev civaka han bi dirjxayan li ser jor bimne. Helbet, komn Elewiyan serwaxt bne, ku ji ber sedemn demograf, bihzbna slama Sunn avabna rewa n ya navnetewey, rojek w hukumet ji dest wan b standin. Li Sriy ev yek ne titek veart ye, ku serkn Erebn Elew amadekariyn xwe ji bo damezrandina hermeke taybet dikin.

Ne dr e, ku li Bar Sriy hermeke Dirziyan j derkeve hol. Herend di dn Dirziyan de armanca pkanna dewleteke serbixwe tunebe j, fikireke wisa li ba hin navgnn siyas tne gengeekirin. Yekneyeke Dirz dikare bibe magnt ji bo hewbawermendn wan li Lubnan Israyl.

Dmeq bi xwe j divt rista drok and bilze wek paytexta Sriy statseke zelal heya statsa yekneyeke federal ji xwe re wergire. Hejmara yekneyan, snorn wan, firehiya mafn wan yn qann hn ne xuya ne. L civaka Kurdan divt bibe motora gotbjn federalzm. Ev konsepta han projeyeke neokonservatvan tne bra mirovan: areseriya here ba ji bo dewletn wisa pirrengiya demokratk ya hundirn e (democratic pluralism within states).

Li aliyek, chana njen regiyonalzm gotbj dike, li aliy din j li naveya Rojhilata Navn pergala federaliy cih xwe digire (Iraq Imaratn Yekby).

 

Berjewendiya zimn tgna Kurdistan

Xuya ye, ku yek ji sedemn sistbna tevgera Kurd ev b, ku di platforma w de nav Kurdistana Sriy winda b. Encama v komproms bi ewat b. Niha dem hatiye, ku bi nermay nav Kurdistan vegere rojeva Sriy. Daxwaza azadiya edebiyat anda kurd statseke ferm ji bo ziman kurd (yan li tevaya Sriy, yan j bi kman di yekneyn Kurdan de) pirseke biryardar e. Li wan pareyn Kurdistan, li kder ziman ketiye navenda jiyan, derfetn siyas j firehtir in. Tevliheviya rewa Bakur heta qonaxeke mezin ji v yek t, ku Kurdan ziman anda tirk wek taca aristaniy pejirandine. Bi rast, serbestiya ziman kurd derman Kurdewariy ye. Xwezil, partiyn Kurdan li Sriy zorbeya xebata siyas nivsk bi kurd bikirana!       

 

Yektiya hzn Kurdan

Mirov Kurd hez dike, gebn be, ku ev yekt ava dibe. Hzn, ku nekevine xebata hevbe, w bi pvenn objektv ji hol rabin. Hv heye, ku partiyn me li Bar-Rojava ji serboriya du ben Kurdistan rawj hildin mifay wergirin:

1) Yekt heye, ku ji parebn j xerabtir e;

2) Dutret heye, ku gel Kurd di avn xrxwazan de j dike sosret. 

 

Dn siyaset

Pit ku Lbiyay j dev ji nternasiyonalzma slam berda, i pdv ji bo parastina slama siyas ji hla Kurdan ve nemaye. slam dn piraniya Kurdan e cih w di mizgeftan de ye. Xweiya slam ji bo mirovn bawermend cejin, vanok, yasayn civak pdviyn ruh ne. L drok diselimne: Bi end slama siyas bi ser dikeve, hewqas nasiyonalzma Kurdan lawaztir dibe berevaj. Ji bil v yek, rzgirtina Xaparzan nann hurmet ji bo zdiyan divt bibin siparaniya tevgera Bar-Rojavay. Ev qazanceke mezin e, hem di war netewey de, hem j di war pitgiriya navnetewey de.

 

Rista Kurdan di Pvajoya Guhartin de

a) Bihzkirina dostaniya gelan, da ku raya git ya Ereban dijminatiya doza Kurdan neke (yan bi kman asta v dijminatiy nizimtir bibe) mafn Kurdan wek komployeke berhingaran temae neke;

b) kirina yektiyeke hja di navbera hzn siyas yn Kurdan de;

c) Xistina statsa ziman kurd nav rojeva siyas;

d) Destpkirina gengeeyan li ser federalzm (p li dervey welt);

e) Tengkirina bandora slama siyas;

f) Pwendiyn b tirs xof bi dewletn Anglo-Saxon re. Rexneya propaganda Ereban di v xal de bi hsan dikare b ermezarkirin: Ereban bi xwe bi nglzan re kar dikir, heta ew ji Osmaniyan rizgar nebn.