Dr. Zorab Aloian
 Spiritus Loci Pr Cih 

Raporta Dr. Zorab Aloian li ser Konferansa Ohrid 

(Komara Makedoniyay), 14-17 lon, sala 2006an
 
 

Konferansa Ohrid 2006

Komteya Wergerandin Mafna Zimn ya PENa Navnetewey yek ji ar Komteyan e Navenda PENa Makedon serpertiya w dike. Navenda PENa Makedon - bi alkariya dilfirewan ya Wezareta Rewenbriya v dewlet - kar barn wjey rxistin hildane ser miln xwe. Bi pistepistn pi kulsan neyek belaw bb, ku Wezareta Rewenbr her sal weke 2 mliyon Euroyan ji bo PEN terxan dike. B guman, amadekirina konferans kongreyn PEN, pwazkirina nivskarn bi nav deng yn cihan, wergerandina wjeya Makedon ser zimann din di xizmeta gel anda Makedon de ne. Wek mnak, bi pitovaniya Navenda PENa Makedon helbestn mezintirn helbestvan v welat Mateja Matevksi hatine wergerandin ser zimann eder mna japon nglz, frans tirk, tal portugal. Wek din, bajar Ohrid, y ku li ser kenarn deryaeya (gola) Ohrid hatib avakirin, ji ber romaneke holland Zemawenda li Ohrid ji aliy xwendevann holland ve t hezkirin. Di encam de ji ber ciwaniya v tksta wjey, her sal bi dehan hezaran Holland ji bo gern (tatl) tne Ohrid. Cih gotin ye, ku ji ber van alakiyn herey yn Navenda PENa Makedoniyay, Komara Makedoniyay bi nifsa 2 mliyon kesan (ji wan hejmara Makedoniyan bi ten mliyon nvek e) di meydana gerdn de ngara xwe werar dike.  
Bel, Komteya Wergerandin Mafn Zimn ya PENa Navnetewey her sal konferansan li bajar Ohrid, Komara Makedoniyay, derbas dike. Heta niha Cihgir Serok Navenda PENa Kurd birz Mustefa Red nnertiya Kurdan li Ohrid dikir. sal Serok Komteya Wergerandin Mafn Zimn Sekreter Navenda PENa Kurd Dr. Zorab Aloian bedar Konferansa Ohrid b. Gotina latn spiritus loci babeta sereke ya Konferans pb. Spiritus loci bi kurd t wateya Pr Cih, Giyan Cih yan Cih Proz. Peyva pr di anda me ya kevnare de bi koka xwe bi peyva spiritus (giyan) ya Hindo-Ewrop ve girday ye. Bi ristek mirov dikare wisa babeta Konferans rawe bike: Ji afirandina wjey re rewek, cihek sermedariyek pwst in. Eger ev rew, cih sermedar byom bin, wergerandin parastina zimanan dikevin nav aloziyan.  

Bedarn Konferans

Danstandinn bi Mvanan re  
ro 142 Navendn PEN yn netewey bi ferm tdikoin, ku deriyn wjeya xwe ji chan re vekin. Ji wan 57 Navend di aroveya Komteya Wergerandin Mafn Zimn de bedar xebata parastina ziman wjeyn xwe dibin. L ji ber sedemn curbicur bi ten 12 Navendn netewey eleng in nnern xwe dinin Konferansn Ohrid. Cih anaziy ye, ku Navenda PENa Kurd wek yek ji Navendn jhat xebatkar t pejirandin. Ji ber v yek, xwediy v gotar bi avek frxwaz perwerdexwaz bi nnern neteweyn din re dida distand, da ku saziyn kurdistan ji serbor arezayiya geln din sd bigirin.  

Nner PENa Trieste, y PENa Kosovo y PENa Kurd

Serok Navenda PENa Banglade birz Siddique kebaniya w sitiya Razia Khanam: Nifsa dewleta me 140 mliyon e, hejmareke zor ya nivskaran j li ba me heye. L di Navenda PENa me de bi ten 30 endam in. Kesn, ku mla xwe didin xebata rxistin amade ne, dem serwextbna didine tevgera PEN bikin, dibin endam. L ber ku nivskar bibin endam, em salek wan dikin berendamn ferm. Em li rabn-rnitin, berhem dplomatkbna wan temae dikin pa biryara endambn distnin. Ango ketina nav PEN ji bona nivskar helbestvann Banlgade bi xwe dibe xelatekeke giranbuha.  
Sekreter Navenda PENa Kosovo birz Agim Gjakova: Navenda me n hatiye pejirandin. Her end dijminat di navbera Alban (Arnawut) Serbn Kosovo de gurr bbe j her end % 94 nitecihn Kosovoy Alban bin j, me bi zanebn du zimann ferm ji bo xebata xwe hilbijartine Alban Serb. L du kmasiyn mezin li piya me hene. Yek: Kmbna nivskarn, ku bi zimann ferm yn PEN bizanin, bi taybet zimann frans span. Didu: Maldar karsazn Alban li Kosovo alakiyn PEN wek hja nabnin. Wisa, ber endek ez bme banka me ya sereke min ji wan alkar daxwaz kir. Xebatkarn bank ava man, her wek min titek bwate gotibe. Em dsan j tevdigerin gebn in. Rojek w b, desthilatdar karsazn Kosovo w delveyn bi rmet ji me re vekin. Ew tbigihijin, ku ev pencereya rewenbriya me ji bo derve ye, ango pencereya her welatparzek Kosovoy ye.  
Serok Navenda PENa Portugal birz Casimiro de Brito: Bi mebesta rkpkkirina xebata PEN me hinde biryarn neasay bi cih kirine. Ji aliyek ve, kesn, ku pereyn endametiya xwe ji br dikin nadin, divt berpirsyariyn taybet hildin ser miln xwe di rya xebat re Navenda PENa Portugal xurt bikin. Ji aliy din ve, me merceke endambn daye nivskaran: Divt Interneta wan hebe ew end rojan carek li e-mailn xwe mze bikin. Pit van gavan xebata me sivik xwe bi r ve die.  
Sekreter Navenda PENa Swsr-Alman birz Rafal Newman: Smay her Navendeke PEN bi bedarbna kesn biyan getir dibe. Ez bi xwe ne Swsr me, ez ji Kanaday hatibm Almaniyay li wir ez bi jineke Alman re zewicm. Koka malbata min Yahdiyn Rsiya, Poloniya Almaniyay ne. Niha ez li Swsray dijm, zarokn min li wir diin dibistan, ez tkstn wjey diafirnim bi keyfxwe di Navenda PENa Swsr-Alman de wek Sekreter kar dikim. Hem ji bona min ev serberz ye, hem j ji bona nivskarn swsr ev bye nana chanbniya vekir.
Cihgir Serok Navenda PENa Sloven birz Ivo Frbežar: Navenda PENa Sloven karb risteke dplomasiya gewre bilze. d bi dehan salan e, ku em li Bled civnn wjey amade dikin. Dplomat rewenbrn Amerk Sovyet, niha yn n Amerk dewletn din di rya Konferansn Bled re zemna nermbna tkiliyn ramyar radixin. Ji bo v yek, nivskar rewenbrn me bi h kes, netewe yan rxistin re kn najon. Em xwed berhemn giranbuha nnern payebilind pwaz dikin li serkevtina wan wek li serkevtina xwe dimeyznin.  
 

Nner PENa Bask, y PENa Kurd y PENa Siwsr-Alman

Seroka Navenda PENa Trieste sitiya Patrizia Vascotto: Bajar herma Triest ser snorn drok, and siyas ye. Nav bajar me nv-slav nv-tal ye. Li bajar me 4 ziman tn axavtin bi her ar zimanan jiyana wjey didome: tal, Fruliyan, Sloven Alman. Ez bi xwe tal me, l min zor da xwe ez fr ziman sloven bm. Ji bo v mebest ez dime kursn zimn li Sloveniyay niha ez bi herdu zimanan helbestan dinivsim: Bi tal sloven. Em her tit dikin, ku li himber tjbna siyas nijadperestiya hinde taliyan, andn kok-Triest winda nebin. Parastina andn cihreng di dest xwemirovn chandt de ye.  
Dr. Zorab li war proz SIVT NAM
Endam Navenda PENa Japon, professor ziman frans serok Rxistina Haiku ya Chan birz Banya Natsuishi: Em bi dil can bixrhatina hem wjevanan dikin, yn ku bi zimann xwe Haiku (curey helbesteke kurt ya japon) diafirnin. Em gewrekovareke salane World Haiku bi zimann van helbestvanan japon diwenin. Em konferansan j derbas dikin dildarn Haiku vedixwnin Japoniyay. Bi v away em mijar, reng ferhenga Haiku dewlemendtir dikin evna helbesta japon dixin nav diln afirnern Rs Kroat, Bulgar n, Amerk Argentn. Eger helbestvann Kurd hebin, yn ku bi kurd Haiku didin ser hev, ew dikarin malpera me vekin min agahdar bikin: <www.worldhaiku.net>.
Endam Desteya Birvebir ya Navenda PENa Bask (Euskal) birz Paul Bilbao-Sarria: Ez bedar Konferansek li Amed bbm di GnTV de axivm. Xebatkarn v televziyon ji min tika lava kirin, ku ez peyva Kurdistan bi lv nekim. L ji ber ku ez biyan bm min xwest tirsa wan biiknim, min bi zanebn di hevpeyvna xwe ya televzioyn de gelek caran basa Kurdistan dikir. Ez pir caran tme vexwendin seredana devern mna Amed, Irlanda yn din dikim. Li wder ez bi awayek tund akera rexneyan li rewenbran digirm, gava ew bi zimann desthilatdaran diaxivin. Me planeke vejnkirina ziman Baskan daye ber xwe. Ev plan bi weyek rk pk di kovara DEHAToKIA de t irovekirin. ar xaln giring ji v plan: 1) Di hem goftugoyn siyas de pirsa ziman ya sereke ye; 2) Em hergav daxwaz dikin, ku girtiyn Bask ji zndann Spaniyay derbas gritgehn herma autonom ya Bask bibin, da ku ew ziman zikmak serbesttir bi kar binin; 2) Hem agirtn dibistanan di herma Bask de divt fr ziman me bibin, nijada wan i dibe bila bibe; 3) Em kmtir bala xwe didine byern rabird droka ewsandina Baskan; titn y d ne niha armanca me paeroj e; 4) Em kursn zimn di her taxeke bajr her gundek de vedikin. Niha % 25 ji Baskan bi ziman dayik diaxivin. L eger herar xaln destnankir pk hatin, li gor baweriya me, pit 15-20 salan hejmara wan w bibe % 31. Ev dsan j tra me nake, l ji bo destpk giring e.  

Birvena Konferans

Di eva pin de Serok Parlamenta Makedoniyay birz Ljubisa Georgievski bi resepsiyona astbilind pwaziya bedaran kir. Dema dor hate Navenda PENa Kurd birz Georgievski, y ku di dema xwe de derhner anoy b, ji min pirs: Rewa Kurdan bi git yn li Almaniyay awan e? Hejmara Kurdan li Ewropay mezin e, ne wisa? Wek ez dizanim, Hn demeke dirj e, ku li Almaniyay nitecih bne. Bersiva min ev b: Rew ne mna ber xerab e, l dikarib tir j bya. Weke mliyon nvek Kurd li seranser Ewropay dijn yn li Almaniyay bi s weyan hatine: Wek karkern mvan, wek penabern siyas wek xwendekar. Birz Ljubisa Georgievski silava xwe an sr: Ez bawer im, ku d rewa Kurdan ber bi babn ve bie hejmara Kurdan li welt ne li Ewropay zdetir bibe.  
Di dema resepsiyon de peyv hate ser giringiya anoy ji bo parastina anda neteweyn bindest. Her wisa kar wergran b mijara axavtin: Niha wergrn ewrop tdikoin, ku mna hevxwediyn pirtkan (co-author) bne pejirandin. Jixwe kargariya wergran ser tkst bhempa ye. Ji min re diyar b, bi end pergala hevkariya wergran weanxaneyan cih xwe girtiye.
Di roja yek ya Konferans de mijara Spiritus loci heral hate gengekirin. Her bedarek bi peyameke kurt tgihitina neteweya xwe pk kir di dawiy de pirs raberzn bn. Di roja diduyan de rewa ziman wjeyan hate ronkirin. Wek mnak, nivskarek Makedon ji Komara Ynanistan basa berbendkirina ziman xwezanna Makedoniyan li wir an zimn. Pisporn nsttta Zimn ya Komara Makedoniyay bi awayek zanist bedarn Konferans serwext kirin, ima ji welat wan re bi ten zimanek sereke divt.  
Nner PENa Portugal (serok), y PENa Kurd y PENa Amerk
Sekretera PENa Navnetewey sitiya Joanne Ackerman qelbotkeke xwe xwend: Sala par, bi pey kombneweya Ohrid re, min soln xwe di mvanxaney de ji br kiribn. Eger ez bibjim, min soln xwe li Fransay ji br kirine, xelk w bi min bikene. Eger ez binivsm, ku min soln xwe li Amerkay ji br kirine, guhdar w pirsa nirx solan bikin. Eger min soln xwe li London ji br bikirana, kes bawer nedikir. L min soln xwe li Makedoniyay ji br kirine ev dibe hevreke newey. Sekreter Navenda PENa Kosovo birz Agim Gjakova ev gotin zivirand ser rya laqirdiyan Ji bo me - nivskarn Kosovo sol j pwst nakin. Em dirawseyn nzk in dikarin pxwas seredana Makedoniyay bikin.  
Dr. Zorab li piya dreka Ohrid, ku Tirkan kirib mizgeft
Cihgir Seroka Komteya Wergerandin Parastina Zimn ramangr Katalon birz Josep-Maria Terrycabras bala bedaran kiand ser xala siyas: Desthilatdar zelaliy dixwazin lewma ne ji ber dilnepakiya xwe -  algirn zimanek ne. Li gor axavtvan Katalon, desthilatdar bi sirt hez dikin, her tit dibin kontrola xwe de bihlin: Ji brka welatiyan bigire heta bikaranna wan ya Internet. L wek prensp divt b pejirandin, ku mafn hemuyan wek hev in: Lewma eger civakek bi zimanek xwe bipeyve, ziman w bi zimann civakn din re hevmaf e. Birz Terrycabras mnaka ziman katalon y hezarsal an. Ev ziman ji aliy 10 mliyon kesan ve t axavtin di herma Kataloniyay de ferm ye, l dsan j di Yektiya Ewropay de wek zimanek hevmaf nay dtin. Ji bil v yek, bi end li Kataloniyay perwerde bi ziman katalon be j, desthilatdarn span r nadin, ku flmn televziyonan lstinn komputeran bi zimann katalon, gals bask bne weandin. Di encam de zarok genc li dervey dibsitan bhtir bi hev re bi span xeber didin, nke alavn ragihandin di jiyana wan ya njen de rista sereke dilzin. Li gor Terrycabras, areser ne duziman, l sziman ye. Ango ji bo geln, ku di dewletek de digel geln mezin dijn, duziman j dibe buhujandin (asmlebn). L gerek e, ku ji bil du zimanan zimanek din j statusa ferm werbigire. W dem hevrk ne di navbera zimann piraniy hindikahiy de be: Bikaranna s zimanan w bibe avkaniya dewlemend pkevtin aramkirina jihevtnegihitinan.
 Ne dr e, ku dtina birz Terrycabras dikare aroveyeke n dirst ji Kurdan re j ava bike. Ji bo nimne, di Komara Tirkiy de i dibe bila bibe ziman tirk w ji ziman kurd her xurttir be: Ew ziman zorbeya gel e ziman desthilat ye. L bi pejirandina kurd (em bibjin) nglz wek zimann ferm d Kurd bi Tirkan re rbir namnin. d hem Kurd, hem j Tirk divt xwe ji bo nglz biwestnin. Wisa w dutretiya and di navbera Tirk Kurdan de asde bibe.
 
Destkevtn Navenda PENa Kurd
 
Komteya Birvebir ya Navenda PENa Kurd endamn w bi awayek hevbe raportek li ser rewa ziman kurd di her ar dewletan de amade kirin di Konferans de hate xwendin. Bi d re, Komsiyoneke taybet ji bo Kongreya PEN li Senegal hate destnankirin. Ev Komsiyon w keyn ziman wjeyn neberxwedar di Kongreya PEN ya sala 2007an de awne bike. Cih anaziy ye, ku Navenda PENa Kurd bi nner xwe birz Ricardo Gustavo Espeja di v Komsiyon de bedar dibe dikare karteknek li raberznn PEN bike. Bi saya xebata xwebextane ya birz Espeja endeyn Kurdan w bigihijin bedarn Kongreya sala 2007an li Senegal.
Her weha Konferansa Hewlr j hate liberavdayn. Ev d demek e, ku Navenda PENa Kurd tdikoe bi Wezareta Rewenbriya bar Kurdistan PENa Chan re di sala 2008an de Konferansa Hewlr li ser Statusa Ziman Kurd amade bike. Armanc civandina 30 wjevan, zimanzan weangern herm ye, yn ku statusa ziman dayik ji bo Kurdn dewletn dorber bnin zimn serboriya Bar wek mnak nan bidin. Ji aliy PENa Chan ve asteng tunene. Niha dora Wezareta Rewenbriy ye, ku ew peywira xwe miyaser bike. 
Havileke din ya Navenda PENa Kurd dikare ewsnern Kurdistan txe nav tengasiy. Bi salan PENa Navnetewey biryarnameyn ferm ji bo parastina zimann kmneteweyan ji Neteweyn Yekgirt, UNESCO Yektiya Ewropay re diandin. L bi pniyara Navenda PENa Kurd, divt ji ro p de ev biryarname rezolusiyon ji Civaka Dewletn Ereb Rxistina Konferansa slam re j bi ferm herin. Ango ji van herdu saziyan d b xwestin, ku ew viyann hindikahiyan pitguh nekin. Bi v pniyar Navenda PENa Kurd hem ar dewlet (endamn Rxistina Konferansa slam), hem j bi taybet Sriye Iraq (herdu endamn Civaka Dewletn Ereb) kirin armanc.  
Dr. Zorab di ahiya daw de
 
Peyama Dr. Zorab Aloian li ser Mijara Spiritus Loci
Birz sitiya Kata Kulavkova,
Birz Eugene Schoulgin,
Birz Josep-Maria Terrycabras,
Bedarn birz yn v Konferansa giring,
Wek Raporta Navenda PENa Kurd j diselimne, ziman kurd peyva Kurdistan xwed drokeke dr dirj in. Em bi latn dibjin spiritus, ango giyan. L Hn dizanin, ku ev peyv di chanbniya Kurdan de heya ro jndar e? Di anda zdiyan de t gotin, ku pr her tit heye: Pr keviran, pr daran, pr ajalan, pr steyrkan, pr merivan hem hmann organk neorgank. Ne dr e, ku ramana pr spiritus nzk hev bin. Bi kman di war etmolog (droka peyvan) de ev peywend diyar e. Kurdn zd dibjin, ku pr pran j heye. Wate, eger her kevirek pr xwe hebe, tomarkirina keviran j prek xwe heye. Bi nglz mey j re bigota superspirit yan j the overall spirit. Eger em kevirek yan rbarek di ber avan re derbas bikin, em bizanin, ku prn wan hene. L mirov dikare rya eman biguhre, keviran kom bike biikne. Ango prn wan j tkilhev dibin, hr gir dibin, digihijin hev ji hev cuda dibin. Lewma bi nrna min, tgna spiritus loci ne tgneke statk e, ne titek e, ku ney guhartin. Spiritus loci, ango Cih proz mayeyek dnamk e, bi bingeh e, herdem di libat de ye.
"Debance cigarekiandin qedexe ne"
Welatek, bajarek yan gundek ji merivan xwezay pk tn. Prn wan bi hev re yek hildibijrin dikin pr pran. Ji ber v hind, divt em hebna spiritus loci bipejirnin. L her wisa divt em hemend bin, ku bi guhartina xwezay, mirin jidayikbna mirovan pr pran j t guhartin.
Di nav me Kurdan de ba be yan xerab be hejmareke mezin ji dn olan heye. Qenc be yan kmas be, l hejmareke mezin ji zaraveyan j heye hinde bne zaraveyn standard, hinde j di nav komn bik de tne bikarann. Di war drok de malavay be yan malxerab be, l Kurd bi git nivskarn Kurd bi taybet b navber b wergr ji wjeyn Faris, Tirk, Ereb, Rs, Ermen geln din agahdar in. J zdetir j, Kurd ji batirn mnakn van wjeyan hez dikin. Hn dibnin, di anda Kurdan de end pr tne cem hev pr pran ji xwe re hildibijrin? Pren aynan, prn zarave devokan, prn wjeyn cranan, prn xwezaya Kurdistan hebna wan nivskar Kurd dike xwed keleporeke rengn. Cih me Kurdistan e, Cih proz e. anda Kurdistan xwed firohereke azad e. Wate, em ji spiritus loci y xwe sipasdar in. anda dagrkeran, parebna dn zaraveyan ji bo kesn din w bbna sergj rage. L ji me re ev bne jdera afirandina xawn. Ji bo ku hewasa xwendevanan p b.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org