Dr. Zorab Aloian

 

Rexnekirina Cudi R. Ulu li ser Pirtka Hasan Kaya Bihle:

Serincn Taybet 

                                                   

Ber her tit ez destnan dikim, ku min pirtka daw ya birz Hasan Kaya Bihle nexwendiye. Lewma mebesta min ne pirtk bi xwe ye, l ev konsept in, yn ku birz Cud R. Ulu bi qelem dike. Digel birz Hasan Kaya ez demeke dirj xebata hevbe di Navenda PENa Kurd de dikim, min gelek nivsn w yn wjener rojnamevan xwendine helbesteke w j ji bo PENa Navnetewey wergerandiye nglz. Lewma xaln birz Cudi R. Ulu ji min re zelal in. Ez hemend im, ku rmetgirtina ziman pirtkan nana seretay ye, eger em basa serkevtin yan neserkevtina wan dikin. Wek dtineke git li dervey naverok ziman Bihle ez ferhenga birz Hasan Kaya wek dewlemend xweik dinirxnim. Xweperwerdekirina birz Hasan Kaya di war zaraveyn kurd zimann din de (di nav wan de ziman ereb) j rya bixwedkirina hnera chan li ber w vekiriye. Hjay gotin ye, ku carinan pergala vegotin li ba birz Hasan Kaya lawaz xuya dike ev yek ramanan dixe nav geremoleke peyvan. Lewma gotara Cudi R. Ulu bala min kiand ez dixwazim nrnn xwe yeko-yeko daynim kleka hevokn rexnegir hja.

Roman Jakobson zimanzanek bi koka xwe Rs b yek ji damezirnern ramana hevgirtina nan naveroka tkst b, ya ku pa d bi nav semiotk bibe bingeha dibistana Moskova-Tart. Bi rast Roman Jakobson hebek krtir ketib nav peywendiyn ziman-ander-girtyar: Titn ku tn gotin di bin gotinan de tgihitin. Di rewa me de em dikarin mnaka wisa di ber avan re derbas bikin. Eger mamostey nemir Hmin dibje Aiq aw kejal gerdin pir xal nm mesaja w ev e, ku mirovbn Kurdbna w ten bi ngarn evn ve tij nabin, dema netewtiya njen hatiye, ya ku dikare zor dijwar be. Di v war de rexnekirina ziman Bihle di nv r de maye: Ew ten ser asta zimn rawestiyaye, l divyab bhtir bi mesajn birz Hasan Kaya ve girday bya. L dubare dikim, eger ziman pirtk bi xwe nagihije v radey, ku mirov mesajan werbigire, nivsa birz Ulu di cih de ye.

Tbniya min li ser van hevokan: Her hunermend bi civaka xwe ve, bi zincrn and girday ye... L ku hunermend, di war huner de bixwaze bibe klasik, gerdn, div bi rzikn gerdn tevbigere. Nrna ku birz Hasan Kaya dixwaze bibe klask yan gerdn barek taybet dide ser mil w. L gelo nabe, ku helbestvan ten hestn xwe derbirne? Helbestn hizir hene, helbestn hestyar hene yn tkilhev j tne afirandin. Birz Hasan Kaya, gava gotinan bi qelem dike, titn, ku w eleqeder dikin, bi me re parve dike. Bi kman gava em helbestn w yn din dixwnin, awazeke bedew (belk hebek giran gotina birz Ulu e) ji arezyn kurd, hmann gerdn deng dil dudiliy me dorp dike.

Serinceke min li ser van gotinn rexnegir heye: Ziman kurd, li Tirkiyey heta ro li dibistanan nebye ziman perwerdeyiy... Lazim e, ziman kurdan bi wan b hezkirin. Mna berxika ku biyan diya xwe bbe mirov wan li hev bibanne. Ev wezfe - bi taybet ji ber ku saziyn kurdan n perwerdeyiy tunene - ya rewenbrn (nivskar, helbestvan) me ye. Mirov dikare xebata qelemdarn Kurd wek peywir, ango wezfe bibne. Ev nrneke civaka bindest e, nrneke bi maf e. L her weha mirov dikare tkstan wek xwe bimeyzne, by ku berpirsyariya drok bi nivskar helbestvanan ve daleqne. Ev j nzkbneke bi maf e.

L ez hez dikim nemaze dtineke din ya birz Ulu gotbj bikim: Ji bo ku rewenbr v fonksiyon bne c ertek pir girng heye. Ev j, bikaranna zimanek gelek hsan hevpar e. Ta ku gel j fm bike l bibane. Eger me bawer kir, ku edebiyat gerek e, bi ziman, ku gel p diaxive, binivse, w dem jiyan dimire, rewenbr dimire, Kurdewar dimire. Gerek e, gel her end ji perwerdeya xwe bi dr xsit tbikoe bi ziman wjey bipeyve, axavtina xwe ya rojane ciwantir bike. Min got wjey yekser xwedengiya zargotina me kete bra min, ya ku bye sekoya nivsn njen. Gel divt xwe nzk hunera bilind bike, ne huner xwe herdem daxne ser asta sade. Bandora televziyonn Kurdan ji bo yekkirina Kurmanciya Jorn bye belgeya v yek. Were em rew absurd bikin gotinn birz Ulu bi destra w kelevaj bikin. Piraniya gel me li Bakur niha derbas ziman tirk (tirkiya ewt) dibe. Gelo ji ber v yek nivskar near in, bi ziman nv-tirk nv-kurd biafirnin? Belk di anoyan de, di diyalogn romanan de ev yek rewa ye. L berpirsyariya rewenbran bhtir ev e, ku ziman me y kevinare biparzin, njen bikin gel bikin brewer bikaranna zimanek hja. Ten wisa jin mrn Kurd hildikiin ser asta wekheviy bi Tirkan geln din re.

Ya daw l ne ya giring. Xwendevann pirtkek dikarin mliyon kes bin, l dikare komeleyeke bisnorkir be. Birz Hasan Kaya peyvn nenas lis er kaxez htibn j, em bi co balkiyeke n tiliyn xwe txin nav rpeln ferhengan. Nizanim, gelo ev daxwaza birz Kaya ye yan gotinn cihreng xwe diavjin nav tkstn w. Nizanim ne j pwst e, mirov her tit bizanibe. Ser ev e, ku nivskar xwendevan herroj xwe bi p bixin, giyan mejyn xwe bidin xebat kmasiyn xwe (hema di war zimn de) sererast bikin. Bguman, di pirtkn teze de birz Hasan Kaya berpirsyar e, her tpek, her gotinek her hevokek bibirqne. Da ku em xweiya xwendin bistnin.

 Helbestvan, lazim e xtab her kes bike. Ev ne gengaz e. Bi ya min be, ez li pey helbestvana Rs ya navdar Anna Axmatove dubare bikim: Bila rexnegir her nivskarek li gor qannn, ku w li ber xwe daniye, binirxne. Ji bo nimne, eger helbestvan Hasan Kaya dixwaze giraniya ramann xwe bide formeya Tu ev j mafek w y sirt ye. Bi min formeya Tu ji weya Em xwetir t. nke Em hinde caran digihije wateya Ewn din, l bi dev min, hn j bikin. L bel Tu aveke sar direne ser ry Kurdewarn nefsbik:

                                        B Paytexto

                                        end strk ermezar bn,

                                        end sosinan ser tewand li ber te,

                                        Nizanim, end beybn giryan bn li ser birna te...

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org