Dr.  Zorab

Xewna Zemn

Di meha ebana 297an de, yek ji katibn Wezr Bexday El ibn el-Furat hate el-Cbal bi hevberkirina vanokn Kurdan ve mijl b. Nav w katib Zuheyr bin Yehiya el-Tereblus b. awa ji panav w diyar e, binemaliya w kevinenitecihn welat Lbnan bn, ya bi xwe wek pareyeke am dihate dtin.

Ber endik-end rojan bi rawja dayka Xelf el-Muqtadir, Wezr Bexday biryar girt, ku Zuheyr bin Yehiya el-Tereblus here el-Cbal, li kuder careke din Kurdn serhildr Desthilata Mala Islam dihejandin. Dayka Xelf bi koka xwe Ynaneke desthilatxwaz b ji Wezr re gotib: Tewandina merivn netebit mna tewandina ajaln kv ye: Divt ser wan gj bibe anaziya wan b sd bimne!

El ibn el-Furat li ciln xwe yn re mze kir tgeht, mebesta w i ye. Ew wezrek comerd destbilav nan av dida hezar katiban. eva din El bin el-Furat nav kiryarn qenctirn katiban di ber avan re derbas dikirin: Ev bar ne sivik e, ez bidim ser mil kjan? Li himber gikan baweriya w bhtir bi Zuheyr bin Yehiya dihat: Ew yek ji katibn payedar b ptir ziman ereb, ku ziman Xweday Mezin e, bi faris, ynan aram j perwerdekir b. Herweha hogir Zuheyr mamostay droknasn Xelafat es-Sl dtina Wezr xurt kir: Zann ciwannivsiya Zuheyr tra berpirsyariya han dikin.

Kar Zuheyr bin Yehiya el-Tereblus ev b, ku efsaneyn Rojhialt li ser Kurdan tomar bike veguhze. Li gor daxwaza wezr Bexday, hem vanokan yn bi kr Xelafat bihn hilbijre, bi qelem bike destnivsn li dij siyaneta Pxember me biewitne. Bila ser Kurdan heta-hetay kz bimne.

Di derna Zuheyr de aloziyek b. Ew droknas katib e heyfa w ji avkaniyn kevinare dihn. L ji ber ku ew di xizmeta bala de ye, dil w li himber zeyneta kafir-kufirn mna Kurdan nerm nabe.

Li ser bingeha destnivsn destket, ku basa pejirandina Islam ji hla Kurdan ve dikin, Zuheyr rastiya drok gelek zelal didt.

***

Xewna Zemn bi wate b, l ukes nikane w irove bike. Ne prejinn devera Oremar, ne steyrknasn dwana Cemd Mr Goyan, ne j xwka Zemn Gewr dikanin van nann kr bixwnin. Wneyn xewna Zemn ji mejiyn w der nakevin: Zinareke ber ava Deryay hr dibe bedenn nefern mala w diqeline. Di bin pareyn keviran de ap Zemn y hezikir Bahoz Cengawer dinale di xwn xeder de li termn artavann xwe yn hikby dinre.

Deng Zemn zz e: ima Hn banga Porsor Rspiyan nakin?

Porsor di nav jinan de, Rsp j di nav mran de keyn hezarcre ji hol radikirin dada herkes der dixistin. Ji bo v rista dadwer, Porsor bi Rspiyan re gerek e zreng, jhat, changeriyay xwed rz bna. Serboriya wan ji ya hemyan bhtir bya navn wan b leke bimana. L car dadmendn civak ji xewna tevlihev areza nebn. Rewa ye, ku wana nexwest bedbniya xwe binin zimn. Xasime ji ber roja doh.

Doh hem giregirn Kurdan li ehr Gazarat bt Kard rnitibn ketibne qirqa hev.

Hineka digot, ku bila gel bi xwesteka xwe rya Xwednasiy hilbijre. Komn Kurdan yn Behdn, Zurvan, Xaparz, Yahd, Dasin, Manparz Yaresan hene, kes ji kes bzar nabe, kes nan kes or nake. Xuya ye, ku belavbna dn Henfan pxember Ereban bi ramyariya bazirgann Mekka Yasrb ve girday ye. Ne dr e, ku tiliyn van Zarokn Israyl tde ne, yn Talmd pejirandine. Pniyaza van giregiran weha b: Eger beeke binemaliyn Kurdan hez dikin, bila br baweriyn Henfan wergirin. Ten, di Riya Xwed, bila ev dn eware nebe bar ji herkes re!

ar begn amade ji nav deng Muhemmed, gotinn Misilmanan di derbareya azara dojeh de sermest bbn: Canim, Hn ima v pvajoya hizr, ku taca hem arezyn mirovahiy ye, awa derewn bi nav dikin? Hn bi avn xwe yn kor bibnin, ku Islam batirn dn e, Xwedyek bi nav Allah heye Muhemmed, ku Hn rexne l digirin, Pxember pain e. Ji lew re, xwe egle mekin, hoziyn xwe biavjin hembza cemawera Misilmanan!

L zorbeya nnern mezin yn komn Kurdan bi serpertiya malbavann kebaniya Zemn, Perana Baydaw, bi weyeke berjewendparz dipeyvn: Dn Muhemmed kur Abdullah y Qurey li ber Ereban, l herweha li ber ne-Ereban j rya desthilat vedike. Heta fermanrewayn Sasaniyan j naneke bi ikestina kp ve standine, ku zeman Henfn Erebistan li ber mk ye. Helbet, em bi wergirtina Islam ve nzkbnek di nav gel xwe y dabekir de j bikin, jiyaneke bi br baweriyn n ve xemiland derbas bikin bi v reng welat xwe qenctir bi hev re bidirn firehtir bikin.

Bi d gotbjn dr dirj re, giregirn Kurd bi van belgeyn rk pk re hemend man: Niha bila yek ji me li ser nav Kurdan daxwaza pejirandina Islam bigihne Muhemmed Ereb. Nemaze ji ber ku nnern gelek herm gelan ber xwe didin Hcaz digel dwana Qureyiyan peymann hevdn dikin. Piraniya giregiran xwest, ku Zemn genc, bedew bejnbilind bibe berdevik wan.

Xewn xewn e, jiyan jiyan e, berjewend j erxa byeran e. Li ser nav Kurdmancn szdeh herman Zemn avst, b ku xewna xwe irove bike, bi r ket , gihte dwanxaneya Muhemmed, ji kjan re malxalann Zemn yn Nestor digotin mizgeft.

Muhemmed Xwednas w ax nerme-nerm bersiva guhdarek Hebe dikir, ira roj pnc nivj ji Misilmanan re hatine destnankirin. Muhemmed weha diaxiv: Allah Her Bilind dizane, ku branna bendeyn W kurt sist e. Min ber basa du nivjn rojane dikir, Msa Pxember ji min xwest, ku roj bst pnc nivj bibin qann, l ez niha nimneya agirperestn Sasan hja dibnim. Hesta min dibje min, ku pnc nivj w tra me Axay me bikin.

ander welat dr y Gucerat pirsek li ser rewa jinn b bilv dikir, gava neya hatina Zemn Kurd gihandine serk civat.

Pxember Ereb Eceman rab ser piyan bi dest xwe y ep der dwanxaneya xwe ya ji daran avakir vekir. Yekemn car e, ku Muhemmed ciwanmrek Kurd pwaz dike. Lbel Farisek Zendiq jre gotib, ku Kurd neyarn qannn destkir ne. Muhemmed bala bawermendn n dikiande ser xeta buhurt: Ez aramanc fermann Allah tkime zar giyan w nezan! Belk Kurd bibin dnrast qirkirina, ku em ji ptperestn serhik re amade dikin, neh ser wan. L her tit di dest Axay Herdu Chanan de ye!

Bi v ramana rind pakij Muhemmed der vekir di cih de ava ma. Li ber w merivek berz, mna iyayn Yemen, xweeng, mna bostann Xeyber, pitrast, mna helbestn Imrulqeys, bihz, mna pehlevann rom sekin b dibikur. Gumanek li Muhemmed girt: Tek Xwed bizanibe, gelo ew li xwe dikene, li min dikene yan li avahiya me dikene.

Pirsa Pxember daw bi dengek nizim b: Tu, tu Kurd , ne wisa ye?

Bel, hvojer rmetgiran, ez hatim, ku anda gel xwe bigihnim guhn Te yn nazik: Me Pirtka Te ya werxas qannn Te yn bi nirx divt.

Muhemmed yekcar gotina Zemn bir: Kurdo, di tarstana nezaniy de windabyo, ev ne pirtka min e, ev meramn Allah Rasteqn in. Ez ji hla Allah Dilovan ve hatime hilbijartin Peyamn W pk bhe bxwedyan dikim. W dil heb, ku bigota bhen mna te, l xwe girt, da ku nijada mhvan w nebe dijmin Islam. Hza giyan Zemn Kurd bandoreke bhempa li ser Muhemmed zilamn din diht. Muhemmed ji tirseke nenas pirsa xwe dubare kir: Te got, tu Kurd ?

Zemn awireke ji xemira sor tahltir avt: Li ba me dibjin: Em Kurd in serbilind in!

Muhemmed gavek pada avt, bihna w teng b hem Misilmann di dwanxaneya w de rnit nifira w, ku ji ro nde bibe belay ser neteweya Kurd, bihstin: Ya Rebb, v civak di navbera xwe de negihne serketina u yektiyan! Eger na, eger wana yektiy kir, w chan gik di dest wan de xerab bibe, kes w li wan nikanibe! Ya Rebb, Tu Ezm !

Li pey van peyvan ji nik ve lingn Zemn tevizn w nikanib xwe bilipitanda. S-ar xulek mna birskek born, heta ew hate ser he xwe, ji holika Muhemmed der ket, li hesp xwe siwar b ajote Gazarat bt Kard. Xwna w germ b, gel w hviya hatina w b, droka dutret, kn birakujiy li Kurdistan d destp dib.

 ***

Karmend dilsoz Zuheyr bin Yehiya el-Tereblus rpeln nepwst diavtine nav gir dewsa wan hevokn teze diafirandin. Li gor mercn Wezr, ku ji armanca ewlekariy hatibn dayn, Zuheyr serphatiya Zemn Pxember ji n ve li ser kaxez diht.

Zemn navek, ku bihna kevnare l diht banga axa Kurdan dike. Gelo ez i nav bidim, da ku ew li ber avn xelk re bibe? Zuheyr sextearmend hezar navan li hev xistin ten Baxduz bi kfa w hat. Hem dengkirina Baxduz ne rn e, hem wateya w kes, ku mweyn baxan didize hurmeta Kurdan diikne, hem j ev peyv mna Buxduz, ango boxdan nomanc di guhn Misilmanan de dimne.

Eger ez j binivsim, ku Zemn-Baxduz tik-ten ser li Hezret Muhemmed, Silavn Xwed bi ser w bin, da, baweriya xwendevanan kmtir dibe. Lewma tir e, ku ez weha bibjim: Heyeta Baxduz hatib andin.

Bel, ez li ser civna giregirn Kurdan li Gazarat bt Kard ranawestim. Ma ez t im, bi br binim, ku li wir paiyn Nuh cih-war bbn ku ev bajar nav aram l b eger bi ereb b xwendin, dibe Cezre. Bila haya Kurdan ji byern, ku wana serfiraz bikin, tunebe.

L w nebjin: Ev Baxduz bi heyeta kjan dewlet re b ba Hezret Muhemmed, Silavn Xwed bi ser w bin? Eger min got, ku heyeta fermanrewayn Kurdan b, w awa ser xwe kz kin? Batir e, ku ez Kurdan mna nokern Turkestan nan bikim, nokern Tirkn Oxuz yn serser.

Xala nifira qazancikir j ez areser bikim. Nabe, ku ez sedemeke giran nedime nifirkirina Pxember, Silavn Xwed bi w bin. Ji lew re ez nner regeza Kurd tawanbar bikim bi qelem bikim: Baxduz mirovek made tir, zahf sik kirt, bperwerde dilkevir b. Ma dilkevir nebya, w xwe bik nekira? W bi qurban-heyranan xeber neda? W ziman xwe li mizgeft dirj kira?

Du roj ber destpka meha Remezan, Zuheyr bin Yehiya el-Tereblus karbarn slamperwer rewenbr di derbarey bedbextiya Kurdan de kuta kirin. Niha mab, ku ew encam-nameyeke ferm ji Wezr Bexday heval xwe es-Sl re amade bikira.

Li iyayn el-Cbal serhildana Kurdan difetis. Destnivsa Zuheyr bin Yehiya el-Tereblus xwezanna Kurdan seqet dikir. Xewna Zemn avst neirovekir dima.