Dr. Zorab

Em Ew   

Dibjin, ku li Hindistan carnan wusa meymnan ji bo firotan digirin. Du-s zilam nzk wan heywanan dibin, qutiyeke karton di navend de qulkir derdixin, bananek (mozek) j di aliy derva de ber qutiy digirin. Bi d re, meymneke avbir t, lepeke xwe diavje moz, l nikane hilde, ji ber ku ew moz di qulika qutiy ya bik de nae. d meymna reben hew fehm dike, ku dest xwe berde ji qeziyay xwe xelas ke. Na, ew moz bi hik digire hviy dike, ku yek aliy bike! Wusa b er daw, ew zilamn qaax meymna kv dikine torek dsan moza xwe nan meymnan dikin. Heya bervar nrvann jr weke bst meymnan kom dikin, dikine trombla xwe pit bazirganiya xwe ya neqann dimenin. Dema meymnek dikeve destn wan, heywann din b xem temae dikin, l nizanin, ku dora wan j w b.

avdr Kurd w bigota: Duniya dor e, bi xwe ne zor e.

Pit Cenga Chan ya Yekem, desthilatn Rojavay Kurdistan kirine metingeheke ar pare. Heryek ji ar dewletan ji Keraseta Mezin btap bb standina pareyeke welat me ji xwe re wek dermaneke dij mirina seranser daqurtand. Iraq Sriya dewletn nkir bn ji xiyala yektiya Ereban h xwe rizgar nekiribn. L bixudankirina erd Kurdan ne di baweriya wan, ne j di plann wan de b. Ev pk, ya Brtaniya Mezin Firansa ji bo xwe amade kiribn, pitre w ji Iraq Sriy re bimne. Iran heya sala 1925 bi ji bo parastina dewleta xwe serhildann Kurdistan, Azerbecan Glan vedimirand. Serokatiya Tirkan j desthilateke mezin bkr wunda kirib hi-hezreta xwe dab kirina dewlet gel teze.

Ji bo avakirina wan dewletan bedariya Kurdan girng b: hem gel Kurd mil dostaniy da koma Mistefa Kemal, hem siyasetmedarn Kurd taktkeke nerast meandin, hem j rewenbrn ji binemaliyn Kurdan sitna delwetan bi deolojiya derewn ve xemilandin. Wusa, nivskar zana Mihemmed Kurd El, bi xwe Kurdek am, bb girngtirn sazmankar hizra Sriy, wek dewleteke kevinar Erebkir. Ew li ser bingeha mnaka Akademiya Firans, Akademiya Zanist li Sriy damezirand. Ji v xerabtir j: Mihemmed Kurd El gelek ber xwe diket, ku hinde hermn Kurdan heya Amed Rihay - neketine bin kontrola Erebn Sriy. Hema di van axan de, Kurdek Amed, sosyiolog ronekbr Ziya Gkalp (1876-1924) ramana Tirkiyet wusa hja kir, ku Atatrk bi xwe ava dima. Mixabin, mnakn xizmeta Kurdan ji bo xelk tra pirtkxanan dikin.

Pawextiy, di bhna nijadperestiy zordariy de, ya ber Cenga Chan ya Duwem li hem deveran bela bb, dagrkern Kurdistan j daxwaza helandina Kurdan bixudankirina dewlemendiyn wan sererd binerd cihbicih dikirin. Lbel, berxwedana Kurdan ya w ax pitre bye yek ji mezintirn nimnn siyaneta mirovahiy di sedsaliya 20 de. Rast e, gelekan er rizgariy kiriye, l neteweyn din yan bi ser ketine, yan j ji hola drok der ketine. Bila serhildann Kurdistan b pitgirya desthilatan mane tk ne, l wana hebna gel me parastiye zordariya li ser me rizandiye. Heya ern Kurdan yn navxwe j mirina bdeng red dikin bi crek nesax jrbna me ya ramyar li ser piyan dihlin.

Dsan j, ber oren Mahabad bi taybet li Bar siyaseta me bersivdar b: em hviya gavn dijminan bn ten dema zulma wan ji hem snorn mirovahiy der diketin, me ber xwe dida. Eger kutin koberiya Kurdan hinde tirs nebawer di nav gel de xurt kirib j, orea Bakr hizra rizgariya Kurdistana mezin kire bernameya me ya rojane. d ne em, ne j neyarn me hew dikanin hizra Kurdistana serbest ji raya chan verin.

Bel, keda Kurdistan wan herar dewletan serfiraz nekir. Ji bo dewamkirina kontrola xwe li ser welat zengn wana bi dehan salan mafn geln xwe j ewsekirin. Eger ew hema di jiyana abor and de p biketana, hzn biyan w hewkariy ji bo asmlasiyona Kurdan j bidana wan de. L ro ew hewqas kesb stxwar in, ku s dewlet wek terrorst tne naskirin, dewleta arem j serda-pda bye meydana xirxope ji bo projektn Fonda Navnetewey ya Peran (IMF).

Nrneke kevin heye, ku dijmin xwe bizanibe hez bike. Ji ber v yek, Soviyetolog wek beeke zanist li Amerka xurt b; gelek Cihdan ziman, drok anda Ereban ji xwe ra kirine pe; zaniyariya Turkologiya li Ermenstana Soviyet gihtib asteke bilind. Wek em dibnin, geln yn ligor v baweriy and nefsiyeta neyarn xwe hez kirine, bi ser ketine: i Dewletn Amerkay Yekby, i Israyl li himber deriya Ereban, i dewleta Ermeniyan di er Qerebaxa iyan keyn Tirkiy de. L mixabin, carnan em ji bil hezkirina bdaw, sedemn serdestiya dijminan ji xwe re nakin mebest.

Rast e, dagrker her dagrker e, l taybetmendiyn her dewletek li himber pirsgirka Kurd nayne redkirin, nke drok, ziman chanbnna wan ne wek hev in. Erebn Sriya Iraq li ser bingeha serboriya xwe serwaxt bne, ku zorbeya Kurdan di nav wan de nay helandin. Lewma ew mafn xwezann ji me re dihlin, l gav bi gav cihwarn stratej dewlemend ji me distnin hd-hd herma jiyan li me teng dikin. Ji ber van sedeman, ew Pitna Ereb di navbera pareyn Kurdistana Sriy datnin, paqijkirina etnk li Kerkk dimenin gundyin zid rex Ereban di mecmueyn engal de kom dikin. Mirov dibje, qey Sriya ji rola agirta Israyl, Iraq j ji serdema Nebxedenesr rizgar nabin. Daxwaza komkujn mezin wek Enfal j ji w ne baweriy, ku Kurd bi asan dibine Ereb, t.

Tirk, ew j li ser bingeha serboriya xwe, dikin-nakin fehm nakin, ira hinde kesn nesipasdar ji ziman mirovheziya wan direvin. Bi dtina wan, her milletek, eger bixwaze yan eger Tirk bixwazin, dibe Tirk. Ji ber van sedeman, hem Kurdistan dikine pitneke Tirk ji nerazbna hundur derva re gelek ne raz ne.

L Faris ne wek dagrkern Rojhilat ne. Ew, mna desthilatn Rojavay, ciln xwas li berjewandiyn xwe dikin bi nerm hnera erbet qamiy li himber cemawern bindest pk dinin.

Mirov nikane bibje, ika kjan ji wan rbazan bi ewattir e, l bguman ew cewaz in. Di risteya pin ya romana Lev Tolstoy Anna Karenna de t gotin, ku hem malbatn bextewar mna hev in, l her malbateke bbext bi curek xwe bbext e. Wusa j dewletn yn Kurdistan parekirine bi wayn curbicur bbext in.

Hizirdar siyas y Ital Niccolo Machiavelli (1467-1527) dinivs, ku eger dewletek di nav xwe de, ji bo nitcihn xwe pir demokratk be j, li himber dewleteke din ew nikane herdem paqij bimne. Sedem ew e, ku berjewandiyn du dewletan, ew bixwazin yan nexwazin, ne yek in. Lewma ji bona parastina demokratiya di welate xwe de, rvebirn v welat near dimnin, ku derfeten brmet li himber civak avayn biyan bixebitnin. Ew sitna siyaseta derva ye, heriqas dewletek di hundur xwe de azadparz be. L dagrkern Kurdistan h di nav xwe de nexwe in ji bo geln xwe beref in. Ji ber v yek bila em dijwartir rexneyan di war siyaseta navnetewey de bixebitnin, l di mejiyn xwe de em xwe nexapnin: drok herdem dayka hzn serkeft dmariya lawazan e! Yan ligor irovekirina Machiavelli, maf qannn mirovan li ser koka desthilat n dibin.

Gel Alman, y ji rokn siyas tucar devjev nemaye, konsepta Realpolitik pk dplomatan kiriye. Ligor v konsept, siyaseta rastdirst li ser bingeha rewa ya heye (ne ya em dixwazin, ku hebe) t meandin. Mixabin, ev Realpolitik ji bo pelsenga navnetewey herdem cangoriyan (qurbanan) digere. Bi way git, reqbn mezin hez nakin, ku dij hevdu er bikin. Lewma ew li ser xaka dewlet yan parzemnn syem, yn zirar nadine wan, cemawern din qurbana daxwazn xwe dikin. Wek mnakan em dikanin basa lihevketinn Brtaniya Firansa li Afrqa Amerka Bakr di sedsaliyn 18-19an de yan meandina Cenga Sar di navbera Rsiya Dewleta Amerkay Yekby li ser xaka Korea, Vietnam Afxanistan bikin. Em dr nein: er dij Ygoslaviya rn dij Iraq gelek sedemn xwe hene. L bguman, selmandina pdayna Amerkay ya leker dplomas firehkirina bazara ek w bb sedemeke pir girng. Wusa yekemn desthilata chan ji Rsiya, Ewropa, nistan welatn Islam re mesajeke sert dine: Em xudann peyvn pin pain in.

L bersiva Rsiya i ye? Ew li eenistan nan herkesan dike: Bel, em sist bne, l b me j qanna navnetewey ya teze nay nivsandin. her wusa nistan li Tbet derdora Taywan heta dawiy.

Ji bo lstokvann qada global, ne mesele ye, qurban k dibe bila bibe: Serb, een yan Ereb. L karbarn me Kurdan gerek e ew bin, ku em d ev rola cangoriyan ji xwe re nepejirnin. Bes e. Helbet, ji ber armanca wusa serokn herdu hzn Bar ji du gavn ew dikanin, ten yek diavjin ji propagandeya berdevikn Wangton serxwe nabin. Lbel, dagrkern Kurdistan her bendewariya aiyn me ne ji bo ku em heta-hetay cangoriyn desthilatn chan herar dagrkeran bimnin. L gelo ew nizanin, ku ev rola talebext li wan j t? Ma i hate ser Iraq?

Di nav wan de ten dewletek heye, ya kraya pirs rind dizane lewma ji doza Kurdan re ne wusa tengav e. Nav w Komara Islam ya Iran ye. Ji bona xweamadekirina heral, rvebirn Iran brawestan nann hewkariy didine Kurdan. Em van nanan fehm dikin, l eger nrna me di cih de be, em hvdariya gavn praktk in: wek serokatiya Iran di meydana navnetewey de ji bona pitrastkirina Kurdistana Bar rexnekirina rreiya Beesiyan li Krkk. Di aliy din de, daxwaza me ya demdirj ew e, ku Farisn Iran ji astengiyn Azeriyan derbas bin herpnc parzgehn Kurdan li bin perdeyek ferm nas bikin. Mixabin, niha nav Kurdistan (Kordestan) ten ji mrniniya Ardelan re t gotin. V ax yek ji bernameyn ji bo serkeftina doza me dikane giraniya xwe bide hevbeiya dabnertn kevin berjewendiyn rojane di navbera geln Faris Kurd de. L, mna hem xudanhzn ferm, biztneweya Kurdan j gerek e pir delveyan diyar bike binirxne.

Pirtkeke Cihdan dibje, ku dem t axa ji noker xwe re dibe noker. Maneya v ristey mecaz ye: noker ji bo axay xwe ne berpirsiyar e, l axa km be j her ji bo jiyan, tendirst, malavakirin taqeta noker xwe ser xwe dine. Wusa j dagrkern Kurdistan: dema ew daristanan diewtnin, gundan vala dikin, aboriya welt xerab dikin, ew peroja xwe dihincirnin. L zirara gel Kurd, y bi xwe bindest e, dide Tirkiy, Iraq yan Sriy di avn Yezdan rasthez de proz e: zulma zordaran b ceza namne. Helbet, dem dizane, keng ev zirar leker, abor yan ntellektuel be. Lbel, armanca w dewlet, deoloj siyaseta dagrkeran e. Em xerabiy ji geln cran re naxwazin, nke em hem bi rengek yekdt rastiya nerastiya jiyana rojbiroj fehm dikin. L heya dewletn serdest rza Kurdan Kurdewariy negirin, em li ber xwe bidin. heya berxwedana me berdewam be, Em Ew dijber (reqb) in!

Iro ji rxistinn Kurdistan t xwestin, ku rayedarn chan d xwna Kurdan wek arzan nebnin. Ji bo komkuja li Sebra etla serokwezr Israyl Aryel aron newre bie Belkay, li ku dadgeha serbest (wusa dibjin) ikiyatn Ereban vedikolne. Bila xelk jiyana her mr yan jineke Kurd j wek giranbuha temae bike, nke me bi hezaran Sebra etla hene. Bguman, ji bo guhartineke wusa ber her tit herkes pwst e er birakujiy ermezar bike.

Wek din, bandoreke rk pk ya orea Bakr li ser civaka Kurdan htiye rebigrkirina (moblzekirina) gel e. Em mze dikin, ku gel Kurdistan xwe dike yek, bi dengek dipeyve, bi daxwazeke hevbe radibe ji tirsa ber rizgar dibe. d xuya ye, ku gel ji bona avakirin afirandin amade ye. Trepn (paraleln) drok j berjewendiya xala rebigrkirin zelal dikin.

Gelek lkolner du sedemn sereke ji bo rabna abor civak li Almaniya Japoniya pit Cenga Chan ya Duwem bi ekere dikin. Yek alkariya ji derva, bi taybet ji Dewletn Amerkay Yekby b. Sedema duwem, ya bi babeta me ve girday ye, moblzekirina gel e. Ev pvajo h ber Cenga Chan dest p bb. Hem Almaniya, hem j Japoniya ji bo siyaseta xwe ya serser civakn xwe gihandibn hev dsplneke hik di mej hestyn wan de peyda kiribn.

Nexr, kes ji me naxwaze, ku gel Kurd, mna Alman Japoniyan, bi deolojiya ovn ve bixape. L ji ber rebigrkirina civak, herdu Alman Japon kanibn sstema ramyar bi lez biguhzin, peymana abor di navbera dewlet karkeran de kin hem hza xwe ya dern bidine modernzekirina payebilind. Diyar e, ku civaka rebigrkir, eger bi ramann ern ve hate perwerdekirin, ji aiyan z rizgar dibe di jiyana heral de serfiraz dibe. Bi rast j, demeke kurt derbas b herdu dewletn wrankir pketineke nedt di war abor siyaseta hundur derva de qezenc kirin.

Lewma ro ji hzn yn siyaseta PKK rexne dikin bi ek qelem dij v radiwestin ten titek t xwestin: ne gelek girng e, bi end nrnn we rast yan a bin. Encameke ji bo me hemyan proz e ew hevgirtina gel dora oreger, zana rewenbran e. Ne Realpoltka me, ne j kula me ya arhezarsal destr dide me, ku em gel xwe y moblzekir ji hev biqetnin. Gel Kurd ne ji dersn zanngehan, l ji serboriya xwe fr bye yekgiritina xwe seqet neke. Helbet, doza Abdullah Ocalan li Italiya mnakeke berbiav b.

Ne ji bona xatira qannan (yan ne ten ji bona xatira qannan) rvebirn Ital li himber zexta Amerkay xwe girtin serok PKK neandine Tirkiy. Kombna Kurdan li Roma destnaneke wusa bi hz b, ku serokwezr ep y Ital nexwast hem dij Destra Bingehn, hem j dij razxwazn Kurdan raweste. L hema tkiliyn Ocalan gel rebigrkir bi sedemn babet (objektv) ji hev hatine birn, v ax ne qannn navnetewey, ne j prenspn mirovatiy ji girtina Ocalan re nebne asteng.

Bguman, kesn li Rojavay dijn bi taybet xwendevann dadzaniy serwaxt bne, ku li wir du hman - rzigirtina qannan xebitandina qannan ji bo berjewendiya xwe - bi hev re dimein. Eger hnera bikaranna xaln dadwer ne di cih de be, qann bi automatk doza mirovek, malbatek, gundek yan netewayek pda nabe.

Ji ber ku chana ro li ser pla aristaniya Rojavay daritiye, Kurd pdviya stratejiya duzerkn in: parastina moblzebna xwe frbna destgehn modern. Ew destgeh bi end ba yan ne ba bin, d ne derd me ye. Li welt em Kurd in serbilind in qed natirsin ji roviyan, li havbn j areseriya demokratk ji pirsgirka Kurd re!

Babeteke din j bandora xwe li ser jiyana me ya ramyar heye. Di dema xwe de droknas Kurd y li Hewlre jidayk bb kar dikir Ibn Xellkan (1211-1282) pirtkeke ciwan Wefayat el-Eyan (Mirina Navdaran) bi Ereb nivsb. Navnan serencema v pirtk bala me dikine, ji ber ku ro temena ltn hem Rojhilat, hem j Rojavay demkurt e. Mirin, kutin, tunekirin, daketin yan drketina grpn mirovan, yn doh xwediyn biryarn abor siyas bn, di chana me de ne behet ye.

Bi git, mirovn serdema n ji peroj re ne pitrast in, hergav navn teze digerin ji titn dt z diwestin. Ev gaziyeke jiyana modern e Kurd j ji v gaziy xwe nikanin bidine aliyek. Gel Kurd bi taybet gencn me, yn piraniya Kurdan ava dikin, kesn teze di meydana hner, siyaset wje de dixwazin bibnin. Helbet, part, rxistin komn Kurdan gerek e dnamik bin, ji bo guhartinn lez amade bin herdem mirovn genc nenas pve bixin. Temaevann Medya TV guhdarn radyo sazbendiya (msqa) me, bedarn xwependanan kesn rojnameyan dixwnin bila jimareke mezin ji mirovn teze nas bikin. Bi v crey em xwe wek neteweyek pirmliyon, pirreng pilmet bizanin.

Bel, em pwst e ji neyarn xwe cudah bin av bidine civakn serkeft. Ji bo nimne, dema mirov basa siyaseta dewletn dagrker bike, ro be, ber s salan be, Ecevit, Erbakan, Demirel, avtengiya Kemalzm, Seddam Huseyn, binemaliya Esed ramann Beesiyan qed ji cih ranabin. L Firansa, Almaniya Amerka serfiraz in, herend lta wan ya siyas herdem xwe teze dike. Ma niha t bra me, ber s salan serokn wan dewletan k bn? Piraniya hemwelatiyn Swsra ro j nav serokwezr xwe nizane, l dsan j civaka wan pirziman, federal, dewlemend azad e.

Nivskarek Ereb di Dema Navn de digot, ku merca xwebextiya mirovan ew e, ku dewleta wan ne pir bik - ne j pir mezin be, ne gelek zengn - ne j gelek peran be, ne bi hz - ne j lawaz be, ne zde yekgirt - ne j parvekir be. Eger em di peroj de j bawermendn Kurdistaneke serbest bimnin, em aram-aram areza bin, ku mezintirn kiryamet jiyan bi xwe ye ku vejna ramyar ji daxwaza qenc dest p dibe!