Dr. Zorab

Mnakeke Rexnegiriya Wjener

Bi zarav Kurmanciya Jorn rexnegiriya wjener pngavn destpk diavje. Bguman, eger em rewa ziman me li Komarn Tirkiy Sriy bidin ber avan, em bikaribin bi awayek mend babet b rn newa li ser kmasiyn hem wjeya Kurmanc, hem j rexnegiriya tkstan rawestin. Heta ro rewenbrn me bi wayek klask ekere nivsn edeb irove dikin. Bi git, gotarn di derheqa roman kurterokan de ji van bean pk dihn:

1)      Nivskar k ye, pirtkn w/w ber hebn yan na,

2)      Hevra roman yan kurterok awan e,

3)      Hinde terpn v tkst digel tkstn geler yan njen,

4)      Heyf mixabin, ku em bindest in nikarin asta edebiyata xwe li ba xelkn bidin naskirin.

 

Bel, ji bo dema niha nirxandina bi v reng bi encam e. Helbet, maf tukes tuneye, ku pvajoya Kurdan e entellektuel dervey drok pirsgirkn rojane gotbj bike. Mebesta gotara han ten destnankirina rke din e, bi kjan ve em dikarin naveroka berheman ji xwendevanan re zelal bikin. Ev dem ne dr e, ku bi Kurmanc bi tpn Latn j w hejmara tkstan pir mezin bibe. W gav d herkes nikaribe bi nerm dirjah irovekirina klask bixwne. Xwendevan Kurd w hem netebit, hem j chandt be. Ew hviya rexnegiriya kurt, berbiav, l kr be, da ku ew ji xwe re biryar bistne, gelo ev tksta nirxand ligor balkdariya w/w kesan ye, ligor hesta bedewiya ew standart dibne. Her xwendevanek bi ser xwe pirtkan hildibijre: Yek romann codar (lrk) hez dike, yek/a din j kurterokn der sirt (metafzk).

Ji ber v yek jr mnakeke rexnegiriya Rojavay hatiye pkkirin. Ji nirxandina nvrpel em tdighjin, nivskar k ye, tksta w bi end hja ye qelema w serkeft ye yan na. Pitre em bi kfa xwe dikin: Hinde kes xwendina v tkst ji xwe re dikin armanc, yn mayn j dibjin dema me jre nne. Lbel, bi hezar wayn rexnegiriya njen hene ya hilbijart nimneyek e.

Nlgn Demrkaya nivskar helbestvaneke Kurd e, l awa birayn me li Bar dibjin, qelema w bi zimann tirk alman kaxezan radimse. Dsan j xebata w ji derd kuln gel me n dibe di helbest, kurterok, civnn wjey nitimanperwer de xuya dike. Wext sitiya Nlgn helbest kurterokeke xwe ji bo pbirka wjey andin bajar Almaniyay Mnchen, ew bawer nedikir, ku nivsn w ji yn gencn Almanan qenctir bin. Helbet, mebesta w prenspa lstokn Olmp bedar ji serkeftin girngtir e b. L ji bext re, kurteroka sitiya Nlgn bala Komsyona berpirsyar kiand irovekirineke giranbuha ji xwe re qazanc kir.

Kurteroka Nlgn Demrkaya bi alman ye: Trauerlieder im Morgengrauer. Wateya peyva pin strann n ye. Peyva diduan berbang e. Eger em wergernin, dibe Strann n yn Berbang. L ligor Meden Ferho, damezirar dibistana Tor di wjeya me de, tir e, ku em dewsa strann n peyveke taybet - dilojar - bikar binin. Eger wisa be, Trauerlieder im Morgengrauer em dikarin wek Dilojaryn Berbang wergernin.

Rexengirek profesyonel, y bi kman 12 salan karbarn wjener dike, nrna xwe li ser kurteroka Demrkaya ht. Bel, irovekirina w ya bi bandor agahdariya me tr tij dike: B ku me tksta nivskara Kurd xwendibe, haya me ji ciwannivsa w, wneyn ew saz dike, d heye.

Li pey nirxandineke weha em zdetir dixwazin, ku edebiyata kurd bi nivskar wjenern perweredekir bi p keve. Cih gotin ye, ku min nirxandina Matthias Brunisch ji alman di civna PENa Kurd de wergerand. Ev civn ji hla Dr. Zerdet Haco hatib amadekirin bi bedarbna 26 nivskar helbestvanan di dawiya v havn de li bajar Almaniyay Mlheim derbas bb.

Matthias Brunisch: Kurteroka N. Demrkaya Dilojaryn Berbang

Di byern kurteroka Demrkaya de cihrengiya herm hatiye berz prozkirin. Xwediya kurterok basa zext , basa evn dilsoziy, herweha basa kalbn genctiy dike. Bguman, ev babetn binavkir di hem herm welatan de peyda dibin. L swazs xatna Demrkaya bala me dikisne, eger em newrin peyva bhempa li w kin.

Nivskara Kurd bi v crey digihje encama serkeft: Ew ptir li ser kar fnksyonan radiweste, ne li ser kesan, yn ligor hvdariya me gerek e, bibna lehengn kurterok. Girng ev e, ku meriv di reweke taybet de i dike, ne ku ew awa ira ketiye reweke wisa. Bi v awah pelsengek di navbera herma ngarikir hem hermn chan de dihte avakirin. Ev pelseng, gihtina v pelseng hza kurterok ye.

Di ser de j, awazn destanwar (epk) xwe bi kurteroka Demrkaya ve dirtine. Ew awazn payebilind bi hevokn kurt zelal, bi wneyn hewas carinan naskir, carinan j nenas cih xwe digirin.

Titek njen, ango modern, ev e: crekirina dem serdeman, dabekirina byer ngaran. Serdem, byer ngar ji dema buhur hatine berbi paeroj ve diin. Armanca wan erxa piya me ye.

Mirov dikare bibje, ku kurteroka Demrkaya bi xwe dihte gilkirin, b bandora kesek. L dsan j em hesteka wisa qazanc dikin, ku kalik leheng sereke soz daxwazan ji me re vedike. Eger di tksta Demrkaya de xaln nerin hebin j, ew bi rengek mecaz drxist xuya dikin lewma avn me nanin.

Hinde byer ji aroveya rastbniy (realzm) dr dikevin. Keng? Wext xwezay diheje, hmann neruhber dilipitin, kes j tevlihev jiyana sirst dibin. Merivn alakdar wek cixz dimnin di tariy de winda dibin. Kesayetiya wan nehatiye diyarkirin: Karbarn wan ten ev in, ku alakiyan bikin. Gelo k dikare ji wan mirovan alakiyn wan xwe biparze? Ne axir destn me nagihjine wan!