Dr. Zorab

Wekl Mstafayev Pirtka w li ser Kurdistana Sor

Pgotin

Byern bi xweseriya Kurdistana Sor li Kafkas va girday tkna siyaseta Kurdan li wir yek ji rpeln xemgn ya droka me ye. Bel, Kurd di v devera bik da j bbne cangoriyn nezaniya siyasetmedaran, avnebaweriya neyaran rewa navnetewey ya neqenc. L i dibe bila bibe, ligor oregern Espaniya, bawer di dawiy da dimire. Hn derfet hene, ku Kurdistana Kafkas di navbera Ermenstan Azerbeycan da ch xwe di Rojhilata Navn ya veguhz da bigire. Lewma em divt, serboriya w bizanin heta dikarin, pitigirya giyan bidine navakirina autonomiya Kurdistana Sor.

Di dawiya sala 2001an da, destnivsa Wekl Musatafayev gihte min. Ev pirtka neapkir bi ziman Rs erxa Kurdistana Sor di naveroka Kurdistana mezin da dinirxne. Pitra, min li Belkay, di Civna Git ya Kongra Netewiya Kurdistan da nasiya xwe da birz Wekl Mustafayev, y serok autonomiya Kurdistana Sor b serkiya biztneweya Kurdn Sovyeta ber dikir.

Pirtka Wekl Mustafayev di van rojan da li Bulgariyay bi zimann Rs Tirk dihte weandin. Daxwaza min ev e, ku haya xwendevann Gilistan ji serencema v pirtk hebe.

Wekl Mustafayev k ye?

Binemaliya Wekl Mustafayev bi reeleka xwe digihje hoziya (ereta) Koroxl, ango Rewan. Di sala 1937an da ji ber siyaseta Staln Panturkstn Azerbeycana Soviyet, malbata Wekl Mustafayev, mna hezar malbatn Kurdan, ji Kurdistana Sor hatib aksorkirin (sirgnkirin). Ew Kurdn Kafkas di saln 1937an 1944an da bi zor ji xaka kal-bavan hatibn veqetandin di komarn Asiya Naverast - Kazakistan, Kirgizstan, Tackstan Uzbekstan - da hatibn chwarkirin.

Wisa, Wekl Mustafayev di sala 1938an da li Uzbekstan ji dayk bb. Di saln er Chan Duyemn da xwk brayek w digel hezar zarokn Kurdan li Asiya Naverast ji birbn mirin.

L pit serdema Staln hinde pngavn lberal nternasyonalst li Yektiya Sovyet hatibn avtin li ber zarokn Kurdn sirgnkir j riya pdana kesan (exs) veb. Wek encam, Wekl Mustafayev di navbera saln 1955an 1963an da jiyana xwe bi Arta Sor ya Sovyet va girda bb fermandar.

Ji sala 1963an virda Wekl Mustafayev xebatkar elwekariya Sovyet b karn taybet ji w dihatine xwastin. Ewlekariya Sovyet hem xebatkaran ji bona operasyonan di dewletn biyan da amade dikirin. Wekl Mustafayev gereke biandana nstan, l ew daxwaza xwe ji bona xebatek li Kurdistan yan di nav Kurdan da diyar kirib. Ptir v, Wekl Mustafayev pniyara karmendn Sovyet red kir, ligor kjan ew dikarib nasnameya xwe biguhasta dewsa Kurd di xeta NETEWE da Uzbek yan Tack binivsiya. Ne behet ye, ku ji ber v serhikiya Wekl Mustafayev, berpirsyarn ewlekariya Sovyet kariyera w xitimandin w andine xebata hundur Yektiya Sovyet.

Di sala 1967an da Wekl Mustafayev bea (faklteta) dadgeriy li Zanngeha Frnze (paytexta Kirgizstan) qedand wek dadwer li bajar O li Kirgizstan dest bi xebata taybet ya dij korpsyon kir.

Di sala 1970an da Wekl Mustafayev xwe kire nav meydana metirsiy, dema ew koma hevalbendn Koymanov ji ber sedema korpsyon binavkir. Koymanov merivek pir bi bandor b, ji be ku ew pismam Usubaliyev, Serkreter Yekem ya Partiya Komnstn Kirgizstan, b kes nediwriya xwe bikira kir w. L tkona Wekl Mustafayev bi ser ket Koymanov digel dostn xwe ligor biryara dadgeha Kirgizstan hatib cezakirin. Nivskar binavdeng ngz Aytmatov Serokwezr Kirgizstan Sultan Ibragmov pitgiriya Mustafyev kirin xwastin, ku serokatiya Partiya Komnsta Kirgizstan ji dizan bihte rizgarkirin. L Sekreter Yekem Usubaliyev desthilata xwe hik girt dijber xwe Sultan Ibragmov da kutin. W dem d Wekl Mustafyev near ma, ku ji Kirgizstan derkeve.

Di saln 1970-1980 da Wekl Mustafayev di polsa Komara Autonom Kara-Kalpak da, ya beeke Komara Uzbekstan ye, xebata dij bertlkirina karmend siyasetmedaran birvedibir. Wekl Mustafayev yek ji wan kesn xizmetgozar b, yn mezintirn korpsyona Sovyeta ber li Uzbekstan hilweandin.

Bi v crey Wekl Mustafayev tkiliyn giring bi korn Moskovay ferm ra saz kirin d bi vekir karib mesela berwelat xwe li Kafkas bine rojeva siyaseta Sovyet.

Ch gotin ye, ku ji sala 1981an da, dema Wekl Mustafayev andine Komara Azerbeycan, ew bi n va xwe siprande pirsgirka Kurd. Xebata w li polsa naveya autonom ya Nexevan b, ya di navbera Ermenstan, Iran Tirkiy da ye, l bi ferm beeke Komara Azerbeycan ye. Nexevan j wek t zann pareyeke Kurdistana drok b, li Bar hermn Kurdistana Rojhilat, li Rojava j herma Serhed ye. Bi sedan salan ew ji s cemawern etnk pk dihat: Kurd, Ermen Tirk. Ligor jimara destpka sedsala 20an, li wir % 50 Kurd bn, 40 % Ermen yn mayn j komn Tirkziman yn curbicur bn. L mixabin, pit orea Cotmeh (Oktober) li Rsiya, Nexevan kete nav snorn Komara Azerbeycan. Mixabin, ramyara Azeriyan ya dirjxayan gihte encameke wisa, ku niha li wir Ermen nemane, Kurd j yan hatin sirgnkirin yan j xwe wek Azer binav dikin. Bguman, herma Nexevan ji Wekl Mustafayev ra giring b, daku ew buhujandina Kurdan li Azerbeycan vekolne pilaneke vejnkirina anaziya gel me li Kafkas bide ber xwe. Balk e, ku ber avakirina Dewleta Sovyet, hermn Kurdan li Lan (Kurdistana Sor), Zengezr (li Ermenstana ro), Nexevan Serhed bi hev ra girday bn!

Di meha Nsana 1985an da rewenbr gundiyn Kurd li Ermenstan Azerbeycan li kleka Wekl Mustafayev sekinn nehtin, ku birvebirn Azerbeycan w mna ekstremstek Kurd ji xebat derxin careke din binin Uzbekstan. Heta endamek giring ji Wezrxaneya Dad ji Moskovay nav w Bajenov bi xwe hate bajar Bak (paytexta Azerbeycan) komployn dij Wekl Mustafayev da sekinandin.

Wext di sala 1989an da nijadperestiya Kirgizstan, Ermenstan Kazakistan gihte asteke bilind, Wekl Mustafayev bandora xwe bi kar an, daku Kurdn li wan deran dijn zirara mezin nebnin. Herweha ew yek ji amadekarn rxsitina Yekbn b, ya armanca xweseriya Kurdistana Sor bi p dixist.

Ne behet ye, ku karmendn Azerbeycan Kurdn xwefiro zexta xwe li ser Wekl Mustafayev dikirin, daku ew dev ji hizra autonomiya Kurdan berde xwe ji serokatiya Kurdistana Sor pave bixe. Wek mnak, wana carnan xwast w bertl bikira, carnan j metirsiyn dora malbata w bilv dikir. Di ser re j, ji sala 1994an da Xwed girav kadroyn PKK heval Cemal heval Mahaddn dij Kurdistana Sor rawestiyan weha digotin: Derd me ne endik-end gund li Kafkas ne, mebesta me avakirina Kurdistana mezin e!. Wan herduan hertit kir, ku Wekl Mustafayev ji Kafkas dr bixin. Di dawiy da wana Wekl Mustafayev malbata w andine ba gerllayn Kudistana Bakur.

Iro Wekl Mustafayev, xwediy e xelat nann rzgirtin ji hukumeta Sovyet, digel jin zarokn xwe li Italiyay bye penaber. Kebaniya w j fermandara polsa Rsiy ye, l ji ber ku ew tev mesela Kurdistana Sor bb, ew xebata xwe winda kir.

Awirek li Serencama Pirtka Istoriya Kurdstana (Droka Kurdistan)

Heta roja ro qed pirtkek nehatiye weandin, ya bingeha teor bide avakirina Kurdistana Sor li Kafkas. Bel, bi sedan pirtk bi zimann Rs, Azer-Tirk Ermen hene, yn mafn Azeriyan yan Ermeniyan li herma Kafkas bi nirxandina drok va dixemilnin. Heyf mixabin , di wan lkolnan da gel Kurd wek mvan, wek xerb yan wek kober t destnankirin. Ji ber v yek, dema welatparzn Kurd xwastin, ku autonomiya Kurdistana Sor chbich bikin, gel Kurd ji Kafkas tevaya Sovyeta ber xwe neda p. Helbet, ji bo serkeftina siyaseta Kurdistana Sor gelek lkoln, semnar konferans pwst in.

Bi rast j, erdngariya Kurdistana Sor paytexta w Lan pir hestidar e. Ew di navbera Azerbeycan, Karabaxa iyay, Ermenstan Iran ye. Li alk, Iran hez nake, ku dewlet yan xweseriyeke Kurdan li ser snora Bakur hebe. Li aliy din, Azer Tirk dij her titek ne, eger nav Kurd l be. Hem j siyasetmedarn me xwe dr hizra hevgirtina Kurdan digirin, herend bi zimn ew hem Kurdewar in j.

Ziman pirtka Mustafayev sade zelal e, nke armanca w karker, gund, genc prekn malan in. Mustafayev bi xwe j dibje: Pirtka min ber her tit deolojiya netewey ye, pitra j zanist e. Helbet, her deolojiyeke netewey ji zanna drok bi r dikeve ber xwe dide aliy pbniya welatparzn rdar.

Di pirtka xwe da Wekl Mstafayev gelek jdern giranbuha xebitandine:

- avkaniyn drok: Strabon, Herodot, el-Yeqt, el-Mesd, el-Istexr, eref-xan Bedls heta dawiy;

- avkaniyn desthilata Rs Soviyet: Qannn Imperatoriya Rs, karnameyn Instttn Azerbeycan, dokmentn ferm, qann, destr, biryar, nameyn Lenn, Staln Gorbaov;

- lkolnn zanayn birmet: Muhemmed Emn Zek, Ebdurrehman Qaseml, Iosif Orbel, Vladimir Minorsky, Hasbak akir, Basile Nikitine yn din;

- wne, xerte belgeyn cihreng;

- brannn Wekl Mustafayev yn exs li ser gotbjkirin amadekirina bingehn xweseriya Kurdan.

Mebesta Wekl Mustafayev ew e, ku biselimne: Tawandariya gel Kurd bi git cemawera Kurd li Kafkas bi taybet tr dike, ku bibe xwed dewlet, daret, ramyar aboriya pkeft. Mafn Kurdan - drok bin, abor bin, jeopoltk bin yan and bin - hene, ku km-km autonomiyeke rk pk li herma Kafkas ava bikin.

Bi dtina Mustafayev, rewenbr zanayn Kurd pitre gel Kurd j gerek e, xwe ji cudahiya dn rizgar bikin gav bi gav dewlemend bedewbna Zerdetiy bipejrinin. Cudahiya ayn di navbera Kurdan da koka xwe nn e: Sedema w siyaseta rxner ya dagrkeran e.

Ji bo nimne, Mustafayev dibje: Wext Kurd li ser bingeha dn xwe bn, desthilatn wan guldidan (rpela destnivs 58), l ji bo bidestxistina hza siyas di chana Ereban da dijminatiya iyan Sunniyan bi sedan salan berdewam e, Kurd j dibine qurbana v dijminatiya xerb (rpeln destnivs 82-83).

Mustafayev yeko-yeko ern Kurdan li welat Kafkas nan dike, droka bajarn Kurdan irove dike baweriya Kurdan ji bo rastiy, wekheviy azadiy di belgeyn drok da xuya dike. Bi hizra Mustafayev, rewa Kurdan ya civak r dab deolojiyn Zerdet, Xurrem sosiyalst. Lewma karbarn PKK ber girtina Abdullah Ocalan, ya nasyonalzma Kurdan br bnn civak bi hev ra dimeandin, Mustafayev wek qazanceke mezin temae dike. Herweha ew qenciya hz rxistinn din, yn ji sgoa binavkir Zerdet, Xurrem Sosyalzm dr nediketin, bi ekere dike.

Ne dr e, ku hinde ben pirtka Mustafayev w ne bi dil Kurdan bin. Ji bo nimne, Mustafayev rexnan li Newroz dike dibje: Di cejna Newroz da em berxwedana Imperatoriya Med bik dikin rola hesinkar Kawa mezin dikin. Li himber v rew, Mustafayev nrna xwe dine zimn: Bila gel ne sembolzma Newroz berxwederxist mecaz, l byern drok bezm bike. W ax Kurd w baweriya xwe bi avakirina dewleta serbest binin.

Herweha Mustafayev dinivse, ku x Ad bin Musafir dn Kurdan xerab kir hmann biyan kire nav. Herend ez - wek zana - ne digel Wekl Mustafayev im, rexneyn wisa ji Kurdan ra pwst in, daku raya git ya Kurdan gengee dsksiyonan li ser hem mijaran bike. Bel, titek normal e, ku di her kltrek da pirsn tab (qedexekir) proz hene. L Kurdistan di nav van qedexeyan da difetise belk Mustafayev yek ji wan kesan e, yn reaya fikir dirizne.

Bi gotineke kurt, bila hem Kurd, hem j neyarn autonomiya Kurdistana Sor xebata Mustafayev, ya encama jiyana w ya siyas ye, bixwnin. awa Mustafayev bi xwe gotiye: Dijminan droka me nerast nan kir bi v reng taqeta me iknand.

Em hvdar in, ku bi saya pirtka Wekl Mustafayev rayedarn Ermen Azeriyan, yn bi Rs perwerde bne heta ro jiyana me wek bik bkartkn mze dikin, cewhern aristaniya Kurdan bi awayek rastdirst binasin. Bi hezkirina Xwed, di paeroj da ew mafn Kurdistana Sor j asantir bipejirnin.

Bel, mirov omedevar e, ku Droka Kurdistan, ya bi dest siyasetmedarek Kurd li Sovyeta kevin hatiye amadekirin, w embera zanist der-dora daxwaza Kurdn Kafkas biikne. Li jr ez ji bo xwendevann hja beeke pirtka Wekl Mstafayev, ya min ji ziman Rs wergerand, Deklarasyona Kurdistana Sor pniyaz dikim.


Wergerandina Beeke Pirtka Wekl Mstafayev

Ji meha Nsana sala 1985an da Gorbaov siyaseta perestroyka (navakirin) li Yektiya Soviyet bi p xist. L pit s-ar salan rewa Soviyet wisa xerab bb, ku komarn serbixwe hd-hd ava dibn. Zana berpirsyarn Kurdan j peroja gel xwe diann ber avan xelk bi dengek bilind dawa autonomiya xwe li Kafkas dikir. Bguman, ev welat kevinar, y bi sedan salan wek mrininiya eddadiyan, Kurdistana iyay yan Kurdistana Sor dihate naskirin, gerek e birna Kurdn Soviyet derman kira. Daxwaza me hemyan ew b, ku Kurdn di neh komaran da sirgnkir jiyaneke n seraza li wir bimenin. Ji sala 1989an da d Kurd bi xwe li Moskovay civn protestoyan pk diann, daku autonomiya Kurdistana Sor bi ferm b naskirin.

Di meha Sibata 1988an da er Ermeniyan Azeriyan ji bona xwedkirina Karabaxa iyay destp b. Kurdistana Sor j di navbera Karabax Ermenstan da b. Lewma paytext Kurdistan, bajar Lan ji Ermenin Karabax ra bb sivdera hmanter: Trombln bi derman xwerin va ten ji Lan digihtine Ermeniyn emberkir.

Gerek e b gotin, ku ji ber er Karabaxa iyay hukumeta Ermenstan hem bi ferm, hem j bi nihn alkariya Kurdan dikir. Balk e, ku di sala 1990an da gelek nnern Ermeniyan di Parlamana Yektiya Soviyet da mna rojnamevan Zoriy Balayan akademk navdar steyrknas Ambartsmiyan ji Gorabov xwestin, ku dewleta Kurdistana Sor bi n va b damezirandin. Wek reaksiyon, endamn Parlaman, yn ji Azerbeycan bn, dij v pniyar derketin.

W ax rvebirn Azerbeycan, ji tirsa dostaniya Kurdan Ermeniyan, neyn nerast amadekirin. Ji bo nimne, propaganda nijadperestn Tirk li Azerbeycan deng der xist, ku jin zarokn Kurdan li Lan ji sivdera hmanter ra neraz ne r nadin trombln Ermeniyan. Bel, dema rewa Azeriyan xerab b, wana Kurdan j bi br an!

Mixabin, hinde Ermen bi pitgiryia Ezz Emer, y xwe wek serok zdiyn Ermenstan didt, ji bo heyfhilann Kurdn Misilman ji Komara Ermenstan der xistin. Pitra, ji ber sedemn rabna nijadperestiya Kirgiz Uzbekan, Kurdn di wan komaran da dijtin j near man mal-haln xwe bihlin birevin Rsyay. Di saln aloziyn Soviyet da ne ten Kurd, l bi mliyonan xelk sitara xwe li Rsya didt.

Helbet, di droka me tal tj da siyasetmedarn bbext, yn daxwaza gel heram kirine, w bne ermezarkirin. Wisa, di meha Gulana 1992an da, pit ku Kurdistana Kafkas serbest b, x Kurdn Misilman Abdl-Manaf Gasanov serok Kurdn Azerbeycan Mamed Babayev xwesteka Azeriyn Tirkdost pk ann. Wana xebateke rre di nav Kurdn Misilman da kir, daku xort ken welatparz nein xaka xwe rizgarkir autonomiya xwe ava nekin. Gasanov Mamedov bi v crey sern Kurdan gj dikirin: Herkes, k bie Kurdistana Sor, noker Rsan, Ermeniyan zdiyan e dijmin birayn me Azer ye. Ji kerema xwe ra, nebin kafir, nke Quran basa biratiya Misilmanan dike. Eger Azeriyn Misilman mafn autonomiy dane me, em gik herine welt.

Ji w zdetir, Babayv hogirn w nedihtin, ku welatparzn genc ji Soviyeta ber bi hzn Kurdistana Bakr ra tkiliyan bikin: Partiya Karkern Kurdistan rxistineke bxwed komnst e. Endamn w dr Islam ne, ew hem zd Ermen ne. Gelo ne xuya ye, ev deolojiya arzan ji ku t?

Heyf mixabin, l Kurdn Misilman ji Soviyeta hilweiyay, ji ber nezanebn belengaziya xwe, ji Kurdistana Sor ra xwed der neketin. Lewma serkn damezirandina xweseriya Kurdan hvdar man, ku zd dikanin bibin potensiyala Kurdperweriy. Bi rast j, bi dehan salan rewenbr civaka zdiyn Ermenstan Kurdtiya xwe parast ew bi dil can amade bn ber xwe bidin dewleta xwe li herma Kafkas. L ji talebext ra, di wan rojn biryardar da serokek zdiyan bi nav Muaviya tev kur xwe ji Almanya serdana Kafkas kir. Ew gund bi gund, mal bi mal geriya, teseliya zidyn Ermenstan Gurcistan kir di radyo da avpketinan kir. Hem gotinn w der-dora hizrek dizvirn: Bila Kurd dsan carek zdiyan nexapnin wana nekin cangoriyn siyaseta xwe. Koka zdiyan binemaliya Muaviya kur w Siltan zd e. Kesn mna Ezz Emer (Xwed girav serok zdiyan) alkariya mezin da neyarn Kurdistana Sor. Hevkariya wan Muaviya wisa kir, ku gel me zd j dr ramana Kurdistana Sor ma. Wisa hem Kurdn Misilman, hem j Kurdn zd derfeta drok bi kar neann. Lewma welat kal-bavn me li Kafkas ro vala maye: bi ferm ew wek hermeke Komara Azerbeycan t nasn, l bi praktk li bin kontrola esker Ermeniyan e.

Mer dil xwe ber Xwed veke j, erm dike binivse: hinde caran gel Kurd wisa bar btaqet e, ku dibe dijmin berjewendiya xwe! Ji bo nimne, akademk ekroy Mihoy ji Ermenstan tev Yr Nabiyev Tariyel Biroyev ji Gurcistan dij dasekinandina Kurdistana Sor rawestiyan. Ligor nrna wan, ya ji Moskovay ra wek nrna Kurdan hatib pkkirin, mafn and di her komarek da tra Kurdan dikin autonomiyek li berwelat wan li Kafkas titek zde ye.

Encama v tevliheviy ew b, ku di sala 1990an da Serok Civna Neteweyan di Parlamana Soviyet da Rafik Nanov bi hrs tore gote Kurdan: Hn p daxwaza xwe zelal bikin pitra areseriy ji me bixwazin!. Di demek kurt da, erzeyeke wirmendan gihte dest Gorbaov, li ku dihate  gotin: Ji nv ptir Kurd dawa autonomiya xwe li Kafkas nakin.

L Kurdn welatparz hem zd, hem j Misilman - karbarn xwe di naveroka rxistina Yekbn da dewam kirin. Wisa, di sala 1990an de parlamana Soviyet komsyonek bi serokatiya Sobolev saz kir, ya li ser bingeha arv qannan mafn tezekirina Kurdistana Sor wek autonom pejirand. Bi d ra, di 27 Adar sala 1991an da, Wezrxaneya Dadger ya Yektiya Soviyet bi ferm bernameya Yekbn nas kir. Bi v crey, Yektiya Soviyet piya parebna xwe bi ferm Kurdistana Kafkas awa dewleteke Kurdan ya xweser nas kir.

Pit ikestina Dewleta Soviyet derketina arta Azeriyan li paytexta Kurdistana Kafkas - Lan - byereke drok cih xwe girt. Li wir, di 9-10 Hezrana sala 1992an da biztneweya rizgariya Kurdistana Sor nnern Kurdan ji hem hermn Yektiya Dewletn Serbixwe (Soviyeta ber) bi ferm Deklarasyona Dasekinandina Dewleta Kurdan li Kafkas lan kir. Bi v away rxistina Yekbn rista xwe ya drok lst xebata xwe kuta kir. Ligor biryara civn, di er Ermeniyan-Azeriyan da Kurd pwst e bal bimnin. Civna bi rmet gaveke navnetewey j avt got, ku daxwaza Kurdistana Sor avakirina cnartiya ba digel Ermenstan, Azerbeycan, Karabaxa iyay Komara Islam ya Iran.

Bel, ro Kurdistana Sor vala bye, Kurd j li Soviyeta ber bela bne. Bel, Komara Azerbeycan mafn Kurdan ji bo xweseriya Kurdistana Sor nas nake. Bel, ji ber siparaniya dijminn doza Kurd millet me venegeriyaye welat xwe. L hem drok, hem berjewendiyn cemawera Kurd, hem qann, hem j lankirina Kurdistana Sor ya ferm pirsa dewleta me li Kafkas vekir dihlin. Hinde hzn navnetewey j bi me ra ne.


Deklarasyon Di Derheqa Dasekinandina Dewleta Kurdan da[1]

Pvajoya hedimandin parebna Yektiya Komarn Soviyet yn Sosyalst digel sstema w ya siyas, civak abor bi sirt encamn xwe di hem komarn got da heye.

Pey ikestina sstema hevbe, avayn dewletan geln Soviyeta ber di war siyas abor da ketine qonaxa pdeneke teze. Ew neteweyn, yn di dema xwe da bi zor yan bi rgayn din xistibne bin pergala komarn biyan, mafn xwe ji bona dewletavakirin nas dikin derfetan ji xwe ra werdigirin.

Komara Azerbeycan, ya pit orea Cotmeh di naveroka civak, siyaset aboriya Yektiya Soviyet da hatib damezirandin, li ser xaka milletn kevinar curbicur pde hat: Tetern Kafkas, Kurdan, Ermeniyan, Lezgnan, Talian, Tetan, Avaran geln din. Lewma pvajoya serazakirin derketina Komara Azerbeycan ji Yektiya Soviyet qanneke sirt, ku her neteweyek li Azerbeycan biryara peroja xwe bistne, kire rojev. Derfetn wan gelan di war ziman and da r dane dewletavakirina serbixwe.

Dema damezirandina bingehn Komara Azerbeycan yn netewey admnstratv, ji ber sedemn sbjektv ne hem geln w herm bbne xwed avayn autonom. L gel Kurd komareke autonom bi nav Kurdistana Sor di naveroka Komara Azerbeycan da sitandib. Bi fermana Staln ya taybet di sala 1931an da statuya Kurdan ji wan hate sitandin: ji wir pda ew hatin sirgnkirin rvebirn Azerbeycan bi zor wana dikirine Tirk.

Siyaseta buhujandina Kurdan bi taybet di nehiyn Lan, Kelbecer, Kubatl, Zengelan Cebrayl da dihate meandin, nke li wir ew nitecihn liserhev (kompakt) bn. Bere-bere dibistann, li ku dersn Kurd dihatin dayn, ano weandina pirtk rojnameyan hatin dadan. Wisa neteweyek Hindo-Ewrop, yek ji kevintirn neteweyn herm xwevtiya ziman, giyan anda xwe wunda dikir ro li ser hafa helandina git rawestiyaye.

Ji bona xweykirin gulvedana gel me, daku ew bibe endam civata navnetewey, rakirina desthilata Azerbeycan, ya dibe sedema tunekirina gel me li ser bingeha:

1.       Biryarn Neteweyn Yekgirt A/41/91 ji 4.12.1986 7.09.1987;
2.       Xaln 73an 76an ya Destra Neteweyn Yekgirt;
3.       Ramann Biryara Konseya Hevkar Hewlekariya Ewropay;
4.       Droka Gel Kurd Berpirsyariya Me ji bona Paeroja W;
5.       Serkarkirina Dad Rastiya Drok

Civata Sazmankar ya Biztneweya Rizgariya Kurd Hem Rxistinn Kurdan ji Soviyeta ber

LAN DIKE, KU

1.       Dewleta Kurdan bi navenda paytexta Kurdistana ber bajar Lan va t dasekinandin.
2.       Heta sazkirina organn hilbijart tevaya dwan li ba Serwrtiya Tkona Rizgariya Kurd dimne.
3.       Tarxa Hilbijratinn Git yn Nnern Bineliyn Kurdistan 19.07.1992an e.

Serok Civat: Wekl Mustafayev

Lan, 9.06.1992an


[1]Ev Deklarasyona han, wek dokmenteke ferm, bi herdu zimanan - Kurd (tpn Krl) Rs - hatib amadekirin.